Bài báo phản ánh thực trạng quản lý rác thải và bảo vệ môi trường ở Việt Nam còn nhiều bất cập. Dù đã có quy định, việc phân loại rác tại nguồn chưa hiệu quả do thiếu hạ tầng và công tác thu gom yếu kém, dẫn đến phụ thuộc nhiều vào chôn lấp và gây ô nhiễm nghiêm trọng. Các đại biểu Quốc hội đề xuất cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ xử lý chất thải tiên tiến, thân thiện môi trường, từng bước thay thế phương pháp chôn lấp truyền thống. Đồng thời, cần ban hành các cơ chế, chính sách đặc thù để thu hút đầu tư xã hội hóa, tăng cường nguồn lực tài chính và nâng cao ý thức người dân. Bảo vệ môi trường được nhấn mạnh là nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của đất nước.
Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ xử lý chất thải bền vững
Trước thực trạng quản lý rác thải sinh hoạt, phân loại rác tại nguồn và xử lý chất thải, đại biểu Quốc hội Chu Thị Hồng Thái (Đoàn tỉnh Lạng Sơn) đã nêu rõ, dù quy định về phân loại rác tại nguồn đã ban hành từ năm 2022, việc triển khai vẫn gặp nhiều trở ngại do thiếu hụt cơ sở hạ tầng.
Thực tế cho thấy, dù nhiều địa phương đã nỗ lực triển khai phân loại rác thải tại nguồn, song công tác thu gom còn nhiều bất cập, đa phần rác vẫn được gom chung. Điều này khiến nỗ lực phân loại của người dân chưa đạt được ý nghĩa và hiệu quả mong muốn.
 |
| Toàn cảnh các đại biểu Quốc hội lắng nghe và thảo luận sôi nổi tại hội trường về Báo cáo giám sát cùng dự thảo Nghị quyết của Quốc hội, tập trung vào kết quả giám sát chuyên đề về triển khai chính sách, pháp luật bảo vệ môi trường kể từ khi Luật Bảo vệ môi trường 2020 có hiệu lực. |
Đáng chú ý, báo cáo giám sát cũng chỉ ra rằng 33 trong số 64 điểm nóng ô nhiễm môi trường trên toàn quốc là các bãi rác và điểm chôn lấp. Thực trạng này góp phần gây ra tình trạng quá tải, khan hiếm quỹ đất cho xử lý chất thải, đặc biệt tại các khu vực đô thị và cận đô.
Trước tình hình đó, đại biểu đến từ Lạng Sơn nhấn mạnh sự cần thiết phải nghiên cứu và ứng dụng các công nghệ xử lý chất thải tiên tiến, thân thiện với môi trường, từng bước thay thế phương pháp chôn lấp truyền thống. Đây là giải pháp mấu chốt để nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường và hướng tới phát triển bền vững.
Đồng quan điểm, đại biểu Quốc hội Hoàng Quốc Khánh (Đoàn tỉnh Lai Châu) dẫn báo cáo giám sát, cho biết đến ngày 30/6/2025, chỉ 32/63 địa phương thực hiện phân loại rác thải rắn sinh hoạt ở các mức độ khác nhau. Với lượng rác thải sinh hoạt phát sinh trung bình 69.400 tấn/ngày trên cả nước, phần lớn vẫn chưa được phân loại tại nguồn, mà được thu gom, vận chuyển và xử lý chung. Trong đó, hình thức chôn lấp chiếm tỷ lệ cao nhất (62,97%), phần còn lại được xử lý bằng phương pháp đốt.
 |
| Đại biểu Hoàng Quốc Khánh, thuộc Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lai Châu. |
Theo đại biểu Hoàng Quốc Khánh, việc nâng cao hiệu quả phân loại rác đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ từ Nhà nước, doanh nghiệp và toàn xã hội. Trong đó, ý thức tự giác của mỗi người dân trong việc bảo vệ môi trường sống xanh, sạch, an toàn đóng vai trò then chốt.
Đề xuất ba nhóm giải pháp nhằm giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường, đại biểu Quốc hội Trần Văn Tiến (Đoàn Phú Thọ) kiến nghị Quốc hội cần sớm ban hành các cơ chế, chính sách đặc thù trong đầu tư xử lý chất thải rắn sinh hoạt. Mục tiêu là tháo gỡ vướng mắc cho các địa phương trong việc huy động hiệu quả nguồn lực xã hội hóa.
 |
| Ông Trần Văn Tiến, Đại biểu Quốc hội Đoàn tỉnh Phú Thọ, trình bày ý kiến. |
Đại biểu nhận định, chi phí đầu tư cho các công nghệ xử lý chất thải tiên tiến vẫn còn ở mức cao, khiến nhiều địa phương gặp khó khăn trong triển khai. Do đó, một cơ chế đặc thù sẽ khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực này, từ đó giảm thiểu ô nhiễm, bảo vệ môi trường và đáp ứng mong muốn chính đáng của người dân.
“Chỉ khi chúng ta xây dựng được hành lang pháp lý vững chắc, đội ngũ nhân lực chất lượng và cơ chế đầu tư đồng bộ, công tác bảo vệ môi trường mới có thể đạt hiệu quả tối ưu, đáp ứng cả yêu cầu phát triển bền vững và nguyện vọng của người dân,” đại biểu Trần Văn Tiến khẳng định.
Thúc đẩy vai trò của khu vực tư nhân trong bảo vệ môi trường
Đại biểu Quốc hội Mai Văn Hải (Đoàn tỉnh Thanh Hóa) đã chỉ ra những tồn tại, bất cập trong việc thu gom và xử lý chất thải rắn sinh hoạt, đặc biệt nghiêm trọng ở khu vực nông thôn. Phần lớn rác thải tại đây chưa được phân loại, chủ yếu được tập kết để chôn lấp hoặc đốt, gây ra tình trạng ô nhiễm môi trường đáng lo ngại tại nhiều bãi rác.
Nhằm nâng cao hiệu quả thực thi chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường nói chung và xử lý chất thải rắn sinh hoạt nói riêng, đại biểu kiến nghị cần ban hành các chính sách hỗ trợ, khuyến khích, và thúc đẩy xã hội hóa, qua đó thu hút đầu tư vào lĩnh vực môi trường, đặc biệt là xử lý chất thải rắn sinh hoạt tại nông thôn. Đồng thời, ông đề xuất lồng ghép nội dung đảm bảo môi trường vào Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026 – 2030.
Hơn nữa, việc nâng cao trách nhiệm của các cấp ủy, chính quyền địa phương trong việc lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện đồng bộ công tác phân loại, xử lý, tái chế và tái sử dụng chất thải rắn sinh hoạt là hết sức cần thiết.
Trong phiên thảo luận, đại biểu Quốc hội Lý Anh Thư (Đoàn tỉnh An Giang) nhấn mạnh rằng giải quyết các thách thức môi trường không chỉ là trách nhiệm quản lý nhà nước hay chi tiêu công, mà là nhiệm vụ chung của toàn xã hội. Do đó, cần có các cơ chế, chính sách khuyến khích mạnh mẽ, thu hút nguồn lực xã hội hóa cho công tác bảo vệ môi trường.
Cụ thể, việc khuyến khích khu vực tư nhân tham gia tích cực vào xử lý ô nhiễm, đầu tư hạ tầng kỹ thuật cho thu gom và xử lý nước thải, chất thải rắn sinh hoạt tại địa phương là rất quan trọng. Trọng tâm cần đặt vào việc xây dựng hệ thống thu gom và nhà máy xử lý nước thải đô thị hiện đại, cải tạo các đoạn sông bị ô nhiễm nặng, cùng với việc phát triển hạ tầng đồng bộ cho thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải sinh hoạt.
Bảo vệ môi trường: Nền tảng cho tăng trưởng bền vững
Đại biểu Quốc hội Thạch Phước Bình (Đoàn tỉnh Vĩnh Long) đã thẳng thắn chỉ ra hàng loạt thách thức trong công tác bảo vệ môi trường, bao gồm: kiểm soát ô nhiễm chưa bền vững; tỷ lệ xử lý nước thải đô thị còn rất thấp (chỉ 18%); gần 60% rác thải vẫn được chôn lấp, chủ yếu tại khu vực nông thôn và các đô thị nhỏ; tỷ lệ phân loại rác tại nguồn chỉ đạt khoảng 15% hộ gia đình; và nhiều doanh nghiệp vẫn xem chi phí môi trường là gánh nặng, chưa nhìn nhận đây là khoản đầu tư cho tương lai.
Nhằm khắc phục những hạn chế đã nêu, đại biểu đề xuất nhiều giải pháp, đáng chú ý là kiến nghị Quốc hội xem xét đưa chỉ số GDP xanh, tăng trưởng carbon thấp và chỉ số sức khỏe môi trường (ETI) vào hệ thống chỉ tiêu phát triển quốc gia.
Đồng thời, cần đảm bảo nguồn lực tài chính xanh bền vững. Đại biểu kiến nghị Quốc hội quy định tỷ lệ chi tối thiểu 1,5% tổng chi ngân sách Nhà nước cho công tác môi trường, trong đó ưu tiên ít nhất 30% cho cấp xã – những địa phương còn thiếu hụt nghiêm trọng hạ tầng xử lý chất thải.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần chuyển trọng tâm từ việc cấp phép sang vai trò kiểm chuẩn, giám sát và cảnh báo. Quan trọng hơn, cần sớm triển khai hệ thống dữ liệu môi trường quốc gia được số hóa, kết nối thời gian thực và công khai các chỉ số về không khí, nước, rác thải, tạo điều kiện cho người dân, báo chí và các tổ chức xã hội cùng tham gia giám sát.
“Bảo vệ môi trường không phải là sự đánh đổi với tăng trưởng, mà chính là nền tảng vững chắc cho sự phát triển lâu dài. Nếu chúng ta không quyết liệt hành động từ hôm nay, mọi thành tựu kinh tế sẽ đứng trước nguy cơ bị cuốn trôi bởi dòng nước ô nhiễm và bầu không khí ngột ngạt,” đại biểu Thạch Phước Bình nhấn mạnh.
Cũng theo đại biểu Quốc hội Lý Anh Thư (Đoàn tỉnh An Giang), để đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững, cần coi đầu tư hạ tầng kỹ thuật bảo vệ môi trường là một hạng mục thiết yếu, ngang tầm với các hạ tầng kinh tế – xã hội khác. Các dự án liên quan đến thu gom, xử lý nước thải, chất thải rắn và phục hồi môi trường phải được ưu tiên hàng đầu trong danh mục đầu tư công trung hạn, đồng thời gắn liền với các chỉ tiêu phát triển của từng ngành và địa phương.
Một lần nữa, đại biểu Hoàng Quốc Khánh tái khẳng định rằng, để đạt được hiệu quả thực sự trong phân loại rác tại nguồn, cần có sự chung tay đồng bộ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và toàn xã hội. Trong đó, ý thức tự giác của mỗi công dân trong việc bảo vệ môi trường sống xanh, sạch, an toàn giữ vai trò cực kỳ quan trọng.
