Tình trạng ô nhiễm không khí tại TP. Hồ Chí Minh đang ở mức báo động, đặc biệt là nồng độ bụi mịn PM2.5 thường xuyên vượt ngưỡng cho phép, trở nên nghiêm trọng hơn vào mùa khô. Nguyên nhân chính là do kiểm soát nguồn thải chưa hiệu quả, thiếu sự phối hợp liên ngành, cùng với lượng phương tiện giao thông khổng lồ (đặc biệt là xe máy cũ) thải ra lượng lớn khí độc hại. Trước tình hình cấp bách, UBND TP. Hồ Chí Minh đã ban hành chỉ đạo yêu cầu các Sở, ngành và địa phương tăng cường triển khai các giải pháp toàn diện. Các biện pháp bao gồm rà soát, kiểm tra, xử lý nghiêm các cơ sở gây ô nhiễm (công nghiệp, xây dựng), cấm đốt rác, duy trì hệ thống quan trắc và công bố chỉ số AQI hàng ngày nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Chất lượng không khí tại TP. Hồ Chí Minh: Tiếng chuông cảnh báo khẩn cấp
Tình trạng ô nhiễm không khí tại Thành phố Hồ Chí Minh đang cho thấy những diễn biến phức tạp, với sự dao động rõ rệt theo chu kỳ ngày và mùa. Đặc biệt, vào các tháng mùa khô, nồng độ bụi mịn thường tăng vọt do điều kiện thời tiết khô hanh, lượng mưa hạn chế, không đủ khả năng làm sạch bầu không khí, trong khi mật độ giao thông vẫn duy trì ở mức cao. Hệ thống quan trắc hiện đại của Thành phố, bao gồm 36 vị trí lấy mẫu liên tục 24/24 giờ, đã ghi nhận mức độ bụi mịn PM10 và PM2.5 đáng báo động. Dữ liệu từ năm 2021 đến 2024 chỉ rõ nhiều khu vực đã vượt ngưỡng quy chuẩn cho phép, điển hình như Phú Lâm (năm 2024), giao lộ Huỳnh Tấn Phát – Nguyễn Văn Linh (năm 2022) và Cát Lái (giai đoạn 2022 – 2023). Sự suy thoái này có căn nguyên từ việc kiểm soát nguồn thải chưa hiệu quả, thiếu sự đồng bộ trong phối hợp liên ngành và giữa các địa phương, cùng với những hạn chế về cơ sở dữ liệu và nguồn lực tài chính để xây dựng chính sách.
Trong vô vàn yếu tố gây nên thực trạng đáng lo ngại này, “sát thủ vô hình” nguy hiểm nhất chính là bụi mịn PM2.5, xuất phát chủ yếu từ khí thải của phương tiện cơ giới sử dụng xăng dầu, bụi đường và hao mòn má phanh. Đáng báo động, một chiếc xe máy sử dụng động cơ xăng đời cũ có khả năng thải ra lượng CO, HC và bụi mịn cao gấp 10 – 20 lần so với một ô tô đạt tiêu chuẩn khí thải Euro 4 – 5. Tính đến cuối tháng 6/2025, Thành phố Hồ Chí Minh (trước giai đoạn sáp nhập hành chính) đang quản lý một khối lượng khổng lồ hơn 9,6 triệu phương tiện, bao gồm hơn 1 triệu ô tô và gần 8,6 triệu xe máy, chưa kể lưu lượng lớn phương tiện vãng lai thường xuyên ra vào. So với cùng kỳ năm 2024, số lượng ô tô tăng 9% và xe máy tăng 2%, tạo nên sức ép khổng lồ lên hệ thống hạ tầng và môi trường đô thị. Tuy nhiên, việc triển khai các sáng kiến và chương trình nhằm giảm thiểu ô nhiễm vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản, đặc biệt là thiếu hụt nhân sự chuyên trách, trang thiết bị cần thiết và những vướng mắc trong quy định đầu tư công. Các dự án nhằm nâng cao năng lực quan trắc môi trường cũng bị chậm tiến độ do tính chất phức tạp và sự thay đổi liên tục trong các thủ tục pháp lý liên quan.
Quyết sách mạnh mẽ giải quyết thách thức ô nhiễm không khí
Trước tình hình cấp bách, UBND TP. Hồ Chí Minh đã ban hành Văn bản số 3298/UBND-ĐT vào ngày 29/10/2025, nhấn mạnh việc tăng cường thực hiện các giải pháp toàn diện để phòng ngừa và khắc phục tình trạng ô nhiễm không khí trong những tháng cuối năm 2025. Theo chỉ đạo, UBND Thành phố yêu cầu lãnh đạo các Sở, ban, ngành, cùng Chủ tịch UBND các xã, phường và đặc khu phải khẩn trương và quyết liệt triển khai đồng bộ các biện pháp kiểm soát nguồn chất thải nhằm chủ động ngăn chặn và giảm thiểu tối đa ô nhiễm môi trường không khí, qua đó bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
UBND Thành phố Hồ Chí Minh giao trọng trách cho Sở Tài nguyên và Môi trường, Công an Thành phố, Ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp, Ban Quản lý khu công nghệ cao, cùng UBND các xã, phường, đặc khu tổ chức rà soát tổng thể, thanh tra, kiểm tra đột xuất và xử lý nghiêm minh mọi hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường. Các đối tượng ưu tiên bao gồm các cơ sở công nghiệp có nguồn phát thải khí lớn (như xi măng, nhiệt điện, sắt thép…) và các loại hình cơ sở tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cao.
Sở Xây dựng được chỉ đạo kiểm soát chặt chẽ và xử phạt nghiêm khắc đối với các phương tiện vận tải hàng hóa, vật liệu xây dựng không đảm bảo che chắn, gây rơi vãi và phát tán bụi ra môi trường. Cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, đồng thời yêu cầu 100% các chủ dự án và đơn vị thi công phải nghiêm túc áp dụng các biện pháp giảm thiểu phát tán bụi và khí thải, bao gồm che chắn công trình, phun sương tưới ẩm, và rửa sạch phương tiện trước khi ra vào công trường. Đặc biệt, cần kiên quyết tạm đình chỉ hoạt động đối với những công trình tái phạm nhiều lần.
UBND các xã, phường và đặc khu cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động, kết hợp chặt chẽ với kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm minh nhằm chấm dứt dứt điểm tình trạng đốt rác thải sinh hoạt, phụ phẩm nông nghiệp (như rơm rạ) trái quy định. Đồng thời, khuyến khích và thúc đẩy triển khai các giải pháp thu gom, tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp theo mô hình kinh tế tuần hoàn hiệu quả.
Sở Tài nguyên và Môi trường cùng các đơn vị liên quan có trách nhiệm duy trì hoạt động ổn định, liên tục của hệ thống các trạm quan trắc không khí và khí thải tự động hiện có, đảm bảo không xảy ra gián đoạn trong việc thu thập dữ liệu. Song song đó, cần tăng cường tần suất quan trắc định kỳ tại những khu vực có nguy cơ ô nhiễm cao. Thành phố cũng sẽ thiết lập quy trình xử lý tức thì đối với các thông tin, dữ liệu quan trắc tự động liên tục từ nguồn thải khi có dấu hiệu vượt ngưỡng cho phép. Đặc biệt, việc công bố chỉ số chất lượng không khí (AQI) hàng ngày trên các phương tiện thông tin đại chúng và cổng thông tin điện tử của địa phương là yêu cầu bắt buộc để nâng cao nhận thức cộng đồng.
UBND TP. Hồ Chí Minh nhấn mạnh yêu cầu Thủ trưởng các Sở, ban, ngành, cùng Chủ tịch UBND các xã, phường và đặc khu phải nghiêm túc triển khai các nhiệm vụ được giao và hoàn toàn chịu trách nhiệm trước Chủ tịch UBND Thành phố về hiệu quả và kết quả thực hiện.
Khánh Ly
