Tình trạng rác thải sinh hoạt chưa được phân loại đang là thách thức lớn tại các môi trường công cộng như trường học, công viên và phố đi bộ, nơi phát sinh lượng lớn rác thải đa dạng hàng ngày. Mặc dù một số nơi đã trang bị thùng rác phân loại, nhưng việc rác thải bị vứt lẫn lộn vẫn phổ biến do ý thức người dân chưa đồng bộ, số lượng thùng chưa đáp ứng đủ, và cách thức tổ chức thu gom chưa hiệu quả. Thực tế cho thấy nhiều thùng rác phân loại bị người dân bỏ qua hoặc sử dụng sai mục đích, thậm chí rác thải còn vương vãi ra ngoài dù có thùng. Sinh viên và công nhân vệ sinh môi trường đều phản ánh về sự thiếu đồng bộ trong ý thức phân loại của người dân, cùng với sự thiếu hụt hoặc bố trí chưa hợp lý của hệ thống thùng rác. Điều này dẫn đến khoảng cách lớn giữa quy định và thực tiễn, khiến lượng lớn rác tái chế bị bỏ lọt, gây lãng phí tài nguyên và gia tăng gánh nặng môi trường do chuỗi quản lý chất thải chưa đồng bộ.
Tình trạng rác thải sinh hoạt chưa được phân loại đang là một thách thức lớn, không chỉ giới hạn trong phạm vi hộ gia đình hay khu dân cư mà còn lan rộng tại các môi trường công cộng như trường học, công viên, phố đi bộ. Những địa điểm này, vốn tập trung đông đảo người dân, phát sinh khối lượng lớn và đa dạng các loại rác thải hàng ngày, từ chai nhựa, cốc dùng một lần, hộp đựng thực phẩm đến giấy vụn và thức ăn thừa.
Đặc biệt tại các cơ sở giáo dục, rác thải phát sinh từ các hoạt động học tập, ăn uống và sinh hoạt của học sinh, sinh viên thường xuyên bị vứt chung vào một thùng. Điều này dẫn đến tình trạng giấy vụn, vỏ bánh kẹo, chai nhựa, hộp sữa và thức ăn thừa cùng nằm trong một thùng hoặc túi rác, gây khó khăn cho quá trình tái chế và xử lý sau này.
Bạn Lã Xuân Nam, sinh viên Đại học Văn hóa Hà Nội, chia sẻ về thực trạng: “Trong khuôn viên sân trường, nhiều khu vực chỉ có duy nhất một thùng rác, trong khi các tòa nhà lại được trang bị 2-3 thùng để phục vụ mục đích phân loại. Vì vậy, tôi chỉ có thể phân loại rác tại những nơi có hệ thống thùng chuyên biệt.”
Cũng giống như Xuân Nam, Phạm Thị Mỹ Linh duy trì thói quen phân loại rác tại trường. Tuy nhiên, thực hành này lại không được áp dụng đối với rác thải sinh hoạt tại gia đình của Linh, cho thấy sự thiếu đồng bộ trong ý thức cá nhân ở các môi trường khác nhau.
Thực tế khảo sát cho thấy, dù một số trường học đã triển khai thùng rác có màu sắc hoặc nhãn phân loại khác nhau, hiệu quả sử dụng vẫn phụ thuộc lớn vào ý thức của người vứt rác và cách thức tổ chức thu gom. Nhiều trường hợp, dù có thùng phân loại, rác vẫn bị bỏ lẫn lộn vào cả hai bên, không tuân thủ nguyên tắc phân loại.
Bà Đ.T.H, một công nhân vệ sinh môi trường, nhận định: “Toàn bộ rác thải đều được đổ chung vào một thùng chứa. Mặc dù số lượng thùng rác đã được tăng cường, nhưng do lượng sinh viên quá đông, hệ thống hiện tại vẫn chưa đủ khả năng đáp ứng yêu cầu phân loại.”
Ông Nguyễn Tiến Khởi, nhân viên vệ sinh môi trường phụ trách tuyến đường Xuân Thủy và điểm tập kết tại ngõ 76 Duy Tân, cho biết: “Dù chính quyền địa phương, công ty môi trường và các công nhân như chúng tôi thường xuyên tuyên truyền về việc thu gom, vứt rác đúng giờ, đúng quy định, nhưng vẫn còn nhiều cá nhân vứt rác không đúng nơi, bừa bãi ra đường, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến vệ sinh môi trường đô thị.”
Không chỉ riêng trường học, tại các công viên và không gian đi bộ công cộng, lượng rác thải cũng liên tục phát sinh do các hoạt động vui chơi, ăn uống và tham quan diễn ra hàng ngày.
Theo ghi nhận, tại khu vực công viên và vườn hoa quanh Hồ Hoàn Kiếm, hệ thống thùng rác hiện tại chưa thực sự đáp ứng được nhu cầu thu gom và phân loại. Nhiều vị trí chỉ có một thùng rác duy nhất, hoặc dù có 1-2 thùng cách nhau khoảng 20 mét, chúng đều không được phân loại và chỉ đơn thuần là nơi chứa rác. Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại vườn hoa, công viên quanh Hồ Văn Quán (phường Hà Đông), nơi chai nhựa, túi nilon, vỏ lon vẫn lẫn lộn cùng thức ăn thừa, vương vãi trong các hốc cây, chậu hoa dù đã có hệ thống thùng rác.
Các loại rác phổ biến bao gồm chai nước, cốc nhựa, túi nylon, hộp đựng đồ ăn và giấy ăn. Vào những thời điểm đông người, lượng rác tăng đột biến khiến các thùng chứa nhanh chóng đầy; nhiều loại rác bị đặt bên ngoài thùng hoặc trộn lẫn với nhau. Ngay cả khi có thùng rác phân loại, việc bố trí không hợp lý hoặc thiếu hướng dẫn rõ ràng cũng gây khó khăn cho người sử dụng, làm giảm hiệu quả phân loại.
Trên tuyến đường Trần Phú (phường Hà Đông, TP. Hà Nội), hệ thống thùng rác được thiết kế tích hợp dưới chân biển quảng cáo nhằm phục vụ mục đích phân loại. Tuy nhiên, thực tế cho thấy hệ thống này chưa phát huy tác dụng mong muốn. Rác thải vẫn vương vãi ven đường, vỉa hè, trong khi các thùng rác thì phủ bụi và bị người dân “lãng quên” trong hành vi xả rác.
Từ trường học, công viên đến phố đi bộ và các không gian sinh hoạt cộng đồng, rác thải vẫn đang bị bỏ chung mặc dù việc phân loại tại nguồn đã được xác định là một yêu cầu then chốt trong quản lý chất thải. Sự tồn tại của các thùng rác phân ngăn kém hiệu quả, cùng với những túi rác hỗn độn sau giờ tan trường hoặc kết thúc các hoạt động công cộng, đã minh chứng rõ rệt cho khoảng cách lớn giữa quy định và thực tiễn.
Hiệu quả của việc phân loại rác thải không thể chỉ dừng lại ở việc bố trí thùng rác khác màu hay đơn thuần đặt biển hướng dẫn. Khi các mắt xích trong chuỗi quản lý chất thải chưa được đồng bộ và vận hành hiệu quả, việc phân loại rác tại nguồn sẽ khó đạt được kết quả như kỳ vọng, khiến một lượng lớn rác thải có khả năng tái chế vẫn bị lẫn vào dòng rác phải xử lý, gây lãng phí tài nguyên và gia tăng gánh nặng môi trường.
