Khu Bảo tồn Thiên nhiên Pù Huống đã khẳng định vị thế là đơn vị dẫn đầu trong bảo tồn nhờ tư duy quản lý đột phá. Đơn vị này tích hợp khoa học – công nghệ tiên tiến như GPS, bẫy ảnh để theo dõi đa dạng sinh học và quản lý rừng, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế. Pù Huống đặc biệt chú trọng mô hình bảo tồn gắn kết cộng đồng, nâng cao năng lực và tạo sinh kế bền vững cho người dân vùng đệm. Mặc dù đối mặt với địa hình phức tạp và thách thức quản lý, Pù Huống vượt qua bằng cách áp dụng công nghệ, tăng cường phối hợp liên ngành và củng cố tinh thần đoàn kết đội ngũ, hướng tới một tương lai bảo tồn chủ động, hiện đại và bền vững.
 |
| Trụ sở Ban Quản lý Khu Bảo tồn Thiên nhiên Pù Huống, tọa lạc tại Khối 7, xã Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An. |
Pù Huống: Chuyển mình với tư duy quản lý đột phá
Trong những năm gần đây, Pù Huống đã khẳng định vị thế là một trong những đơn vị dẫn đầu trong việc tích hợp khoa học – công nghệ tiên tiến, mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế, và tiên phong triển khai các mô hình bảo tồn gắn kết chặt chẽ với cộng đồng.
Là một trong ba vùng lõi trọng yếu của Khu dự trữ sinh quyển thế giới miền Tây Nghệ An, Pù Huống tự hào sở hữu một hệ sinh thái đa dạng bậc nhất, với 1.806 loài thực vật bậc cao cùng 568 loài động vật đa dạng thuộc các lớp Thú, Chim, Bò sát, Lưỡng cư và Cá. Những dữ liệu quý giá này không ngừng được cập nhật thông qua các chương trình khảo sát chuyên sâu, phối hợp với các viện nghiên cứu và trường đại học uy tín, hình thành cơ sở khoa học vững chắc cho mọi chiến lược và quyết sách bảo tồn.
Cụ thể, chiến lược bảo tồn tại đây được xây dựng trên hai trụ cột chính: bảo vệ nguyên vẹn tài nguyên rừng và nâng cao năng lực cộng đồng để cùng tham gia quản lý, chia sẻ lợi ích, và gìn giữ giá trị tự nhiên. Một trong những bước chuyển mình đáng kể nhất là việc ứng dụng công nghệ vào công tác quản lý rừng. Hệ thống định vị toàn cầu (GPS), bản đồ số, phần mềm QGIS, và đặc biệt là thử nghiệm bẫy ảnh (camera trap) đã ghi nhận sự hiện diện của nhiều loài thú quý hiếm, qua đó giúp xác định các vùng sinh cảnh ưu tiên, đồng thời theo dõi biến động đa dạng sinh học một cách khách quan và hiệu quả.
 |
| Thác Bản Bìa |
Song hành với nỗ lực bảo vệ rừng hiện hữu, Pù Huống còn triển khai nhiều dự án trồng rừng thay thế với tổng diện tích 30 ha và phát triển vườn thực vật ngoại vi rộng gần 10 ha, hướng tới mục tiêu bảo tồn và nhân giống các loài cây bản địa quý hiếm. Những mô hình này không chỉ góp phần phục hồi sinh cảnh mà còn kiến tạo sinh kế bền vững cho người dân tại vùng đệm.
Ngoài ra, Pù Huống cũng tích cực mở rộng hợp tác quốc tế với các đối tác danh tiếng như Vườn thú San Diego (Mỹ), LoCoFoRest (Thụy Điển), Đại học Tổng hợp Tokyo Metropolitan (Nhật Bản)… qua đó nâng tầm hình ảnh khu bảo tồn thành một điểm sáng về quản trị rừng và giáo dục môi trường trên bản đồ quốc tế.
Đặc biệt, dấu ấn quan trọng nhất của Pù Huống chính là sự chuyển đổi mạnh mẽ trong tư duy quản lý, từ phương thức truyền thống sang một mô hình quản trị hiện đại, dựa trên dữ liệu, ứng dụng công nghệ, và lấy cộng đồng làm trọng tâm của mọi chiến lược bảo tồn.
 |
Vượt qua thách thức: Ba hướng tiếp cận chiến lược của Pù Huống
Trong công tác cứu hộ động vật, Khu Bảo tồn Thiên nhiên Pù Huống luôn duy trì sự phối hợp chặt chẽ với lực lượng kiểm lâm địa bàn và các vườn quốc gia để tiếp nhận, chăm sóc ban đầu, và thực hiện tái thả động vật hoang dã về môi trường tự nhiên. Gần đây, đơn vị đã tiếp nhận 11 cá thể Khỉ từ Trung tâm cứu hộ Vườn Quốc gia Cúc Phương và tái thả thành công vào rừng.
Các cá thể khỉ này đã thích nghi xuất sắc với điều kiện rừng tự nhiên tại Pù Huống. Đây là minh chứng rõ ràng cho chất lượng sinh cảnh vượt trội, sự phù hợp giữa cấu trúc rừng, nguồn thức ăn dồi dào và điều kiện tự nhiên của khu bảo tồn đối với sự sinh tồn của nhiều loài động vật hoang dã. Mỗi đợt tái thả đều được giám sát kỹ lưỡng nhằm đánh giá khả năng hòa nhập của động vật vào môi trường sống mới.
 |
| Đàn khỉ cộc, hay còn gọi là khỉ mặt đỏ |
Tuy nhiên, với diện tích trải rộng hơn 46.000 ha qua 8 xã miền núi, công tác quản lý của Pù Huống đối mặt với nhiều khó khăn. Trong đó, địa hình chia cắt phức tạp và lực lượng bảo vệ mỏng, trong khi các hành vi vi phạm ngày càng tinh vi, là áp lực lớn nhất mà Pù Huống phải đương đầu.
Bên cạnh đó, sự chênh lệch về chế độ đãi ngộ giữa các nhóm lực lượng làm nhiệm vụ bảo vệ rừng cũng gây ra không ít trăn trở, ảnh hưởng đến tính ổn định và tinh thần cống hiến của đội ngũ.
Để vượt qua những bất lợi trên, Pù Huống đã triển khai ba hướng tiếp cận chiến lược. *Thứ nhất*, quản lý dựa trên công nghệ. Ứng dụng GPS, QGIS, phần mềm SMART và hệ thống bẫy ảnh giúp nhận diện các điểm nóng vi phạm, bố trí lực lượng tuần tra hợp lý, từ đó giảm tải cho công tác tuần tra thủ công truyền thống.
*Thứ hai*, tăng cường phối hợp liên ngành. Pù Huống hợp tác chặt chẽ với kiểm lâm, chính quyền địa phương và lực lượng công an xã để xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, đồng thời tổ chức các đợt truy quét bẫy thú thường xuyên. Mỗi năm, hàng trăm bẫy thú được tháo gỡ, góp phần đáng kể vào việc giảm thiểu nguy cơ gây hại cho động vật hoang dã.
*Thứ ba*, duy trì và củng cố tinh thần đoàn kết cho đội ngũ. Pù Huống luôn tạo dựng một môi trường làm việc minh bạch, công bằng, đảm bảo mọi đóng góp đều được ghi nhận xứng đáng. Đặc biệt, sức mạnh lớn nhất của Pù Huống đến từ tinh thần bền bỉ, lòng yêu nghề và sự cống hiến không ngừng nghỉ của những cán bộ, kiểm lâm viên ngày đêm bám rừng, vượt qua mọi khó khăn để bảo vệ từng tấc rừng xanh quý giá.
 |
| Giám đốc Khu Bảo tồn Thiên nhiên Pù Huống Võ Minh Sơn |
Chia sẻ về tầm nhìn và định hướng tương lai, Giám đốc Khu Bảo tồn Thiên nhiên Pù Huống, ông Võ Minh Sơn, nhấn mạnh: “Tôi kỳ vọng Pù Huống sẽ tiến vào một giai đoạn bảo tồn chủ động và hiện đại hơn nữa, dựa trên sự hòa quyện giữa khoa học – công nghệ, sức mạnh cộng đồng và sinh kế bền vững. Về công tác bảo tồn thiên nhiên, chúng tôi mong muốn xây dựng một ngân hàng dữ liệu sinh học toàn diện, mở rộng hệ thống bẫy ảnh và ứng dụng GIS theo hướng dự báo rủi ro, từ đó nâng cao khả năng chủ động trong quản lý.
Đối với hoạt động cứu hộ động vật, Pù Huống sẽ hướng đến việc thiết lập khu chăm sóc tạm thời đạt chuẩn quốc tế, ký kết thêm các thỏa thuận hợp tác với các trung tâm cứu hộ chuyên nghiệp và tăng cường giám sát sau tái thả. Về dài hạn, mục tiêu của chúng tôi là phát triển một mô hình bảo tồn dựa vào cộng đồng – khoa học – sinh kế, hỗ trợ người dân trồng dược liệu dưới tán rừng, phát triển lâm sản ngoài gỗ và các mô hình sinh kế bền vững khác. Khi đời sống của người dân được cải thiện, rừng sẽ được bảo vệ một cách tốt nhất. Tôi luôn tin rằng con đường phát triển của Pù Huống phải là con đường bảo tồn bền vững – nơi mà thiên nhiên, con người và sinh kế hài hòa một cách trọn vẹn. Khi cộng đồng thấu hiểu và tin tưởng vào giá trị của rừng, đó chính là lúc rừng được bảo vệ một cách tự nhiên và bền vững nhất”.
