Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN-MT) vừa công bố Kế hoạch chiến lược giai đoạn 2026-2030 nhằm tăng cường phòng ngừa, giám sát và kiểm soát ô nhiễm môi trường. Kế hoạch này tập trung vào việc chủ động ngăn chặn các nguồn thải quy mô lớn, các điểm nóng ô nhiễm và xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm. Theo đó, Bộ NN-MT sẽ duy trì giám sát đặc biệt 5 cơ sở có nguy cơ ô nhiễm cao như Formosa Hà Tĩnh, Trung tâm Điện lực Vĩnh Tân, đồng thời kiểm soát chặt chẽ môi trường tại các khu sản xuất tập trung và mở rộng hợp tác với 34 tỉnh/thành phố. Kế hoạch cũng chú trọng xây dựng cơ sở dữ liệu nguồn thải số hóa, ứng dụng công nghệ hiện đại (camera AI, drone, quan trắc tự động) để tối ưu hóa việc theo dõi, giám sát xả thải và kịp thời phát hiện, xử lý các dấu hiệu bất thường.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN-MT) vừa công bố Kế hoạch chiến lược nhằm tăng cường hiệu quả công tác phòng ngừa, giám sát và kiểm soát các cơ sở tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường, triển khai trong giai đoạn 2026-2030.
Kế hoạch được thiết lập với mục tiêu chủ động ngăn chặn, đẩy mạnh giám sát và quản lý chặt chẽ các nguồn thải quy mô lớn, các khu vực tập trung nhiều nguồn thải, các điểm nóng về ô nhiễm môi trường, cùng với những cơ sở có rủi ro ô nhiễm cao. Đồng thời, đây là nỗ lực nhằm kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm minh mọi hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường.
Văn bản này chính thức thay thế Quyết định số 750/QĐ-BTNMT ban hành ngày 28/3/2023 của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường, về việc ban hành Kế hoạch tăng cường phòng ngừa, giám sát và kiểm soát các cơ sở có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường.
Giám sát trọng điểm 5 cơ sở có nguy cơ ô nhiễm cao
Theo lộ trình đã đề ra, Bộ NN-MT sẽ tiếp tục duy trì chế độ giám sát đặc biệt đối với 5 cơ sở công suất lớn, được đánh giá là tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường ở mức cao theo chỉ đạo của cơ quan có thẩm quyền. Các cơ sở này bao gồm: Công ty TNHH Gang thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh, Công ty TNHH MTV Nhôm Lâm Đồng – TKV, Công ty Nhôm Đắk Nông – TKV, Trung tâm Điện lực Vĩnh Tân, và Công ty Cổ phần Bột – Giấy VNT19.
Trong giai đoạn 2026-2030, Cục Môi trường sẽ phối hợp chặt chẽ với ba tỉnh: Hà Tĩnh, Lâm Đồng và Quảng Ngãi để tiến hành giám sát, đánh giá định kỳ việc tuân thủ các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường của các cơ sở trọng điểm này. Mục tiêu là phát hiện kịp thời các vấn đề, hạn chế trong công tác môi trường để các đơn vị chủ động khắc phục, đồng thời xử lý nghiêm các vi phạm theo quy định. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa, ứng phó sự cố môi trường và giảm thiểu tối đa tác động tiêu cực đến môi trường.
Hoạt động giám sát cũng đóng vai trò then chốt trong việc phát hiện sớm các vấn đề môi trường phát sinh từ thực tiễn, làm cơ sở để báo cáo và đề xuất Bộ NN-MT các giải pháp xử lý hoặc rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách quản lý.
Riêng đối với Trung tâm Điện lực Vĩnh Tân, cần tập trung đánh giá toàn diện tổng lượng phát thải và xác định chính xác phạm vi ảnh hưởng từ hoạt động của các nhà máy thuộc Trung tâm Điện lực Vĩnh Tân đến các khu dân cư lân cận. Yêu cầu này tuân thủ chỉ đạo của Lãnh đạo Chính phủ năm 2024 về việc xác định khoảng cách ly vệ sinh an toàn đối với khu vực này.
Công tác giám sát sẽ được thực hiện định kỳ hằng năm. Dựa trên kết quả giám sát, Cục Môi trường sẽ tiến hành rà soát, đánh giá và báo cáo Bộ NN-MT xem xét quyết định việc dừng, tiếp tục giám sát các đối tượng nêu trên hoặc bổ sung các đối tượng mới theo chỉ đạo của cấp có thẩm quyền.
Kiểm soát chặt chẽ môi trường và xây dựng hệ thống dữ liệu nguồn thải số hóa
Bộ NN-MT sẽ tăng cường kiểm soát môi trường một cách nghiêm ngặt tại các cơ sở, khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung và cụm công nghiệp. Đây là những khu vực có nguồn thải lớn, đa dạng, thường gây ô nhiễm môi trường kéo dài và có phạm vi tác động rộng, đặc biệt tại các vùng trọng yếu, mật độ dân cư cao như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh…
Song song đó, Bộ sẽ triển khai khảo sát, đánh giá chất lượng môi trường tại các khu vực tập trung cơ sở sản xuất có nguy cơ ô nhiễm, bao gồm hệ thống xử lý nước thải, hồ chứa nước thải, hồ chứa quặng đuôi và các bãi chứa chất thải tiềm ẩn nguy cơ sự cố môi trường. Các biện pháp đảm bảo an toàn trong mùa mưa bão cũng sẽ được ưu tiên xem xét.
Bộ cũng sẽ rà soát, phân loại, xây dựng và cập nhật danh mục các cơ sở có công suất lớn, nằm tại các khu vực, vị trí nhạy cảm về môi trường theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường và các văn bản hướng dẫn thi hành. Đồng thời, yêu cầu áp dụng các biện pháp kiểm soát đặc thù về môi trường; tổng hợp đầy đủ hồ sơ và các vấn đề môi trường chính của từng cơ sở để phục vụ công tác theo dõi, giám sát chặt chẽ và liên tục.
Để kiểm soát hiệu quả nguồn thải, Bộ sẽ thu thập thông tin, thống kê chi tiết các nguồn thải có lưu lượng xả nước thải từ 200 m3/ngày đêm trở lên và nguồn thải có lưu lượng xả bụi, khí thải từ 50.000 m3/giờ trở lên, cùng với các nguồn ô nhiễm, phát sinh chất thải trên phạm vi toàn quốc.
Việc lập danh mục các cơ sở cần kiểm soát, kiểm tra hoặc đề xuất tổ chức kiểm tra liên ngành định kỳ, đột xuất về bảo vệ môi trường sẽ được ưu tiên, tập trung vào các KCN, CCN chưa có hệ thống xử lý nước thải tập trung và các cơ sở sản xuất nằm ngoài các khu, cụm công nghiệp. Bên cạnh đó, sẽ tiến hành điều tra, khảo sát trọng điểm để đánh giá các nguy cơ gây ô nhiễm môi trường và đề xuất biện pháp phòng ngừa, ứng phó sự cố môi trường kịp thời.
Bộ cũng khẩn trương đẩy mạnh xây dựng cơ sở dữ liệu nguồn thải, lấy cơ sở sản xuất làm chủ thể và các nguồn thải của cơ sở làm trung tâm dữ liệu, nhằm phục vụ đắc lực công tác quản lý, giám sát theo định hướng tăng cường “hậu kiểm” và thúc đẩy chuyển đổi số.
Công tác theo dõi, đánh giá việc vận hành các hệ thống quan trắc tự động, liên tục thành phần môi trường sẽ được thực hiện nghiêm túc. Trường hợp phát hiện dấu hiệu bất thường (như giá trị quan trắc vượt Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN), không truyền dữ liệu hoặc kiểm soát lưu lượng không đúng quy định), sẽ áp dụng các biện pháp xử lý theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường và các quy định có liên quan.
Việc theo dõi, giám sát xả thải sẽ được tối ưu hóa thông qua việc ứng dụng các phương tiện, công cụ và công nghệ hiện đại như camera AI, drone, viễn thám, hệ thống quan trắc tự động, liên tục, IoT… Trước mắt, Bộ sẽ triển khai áp dụng thí điểm có kiểm soát đối với một số nguồn thải tại các khu vực nhạy cảm về môi trường, có nguy cơ gây ô nhiễm lớn và vùng tác động rộng, đặc biệt là tại các khu vực trọng yếu, tập trung đông dân cư như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh…
Cục Môi trường sẽ mở rộng hợp tác với 34 tỉnh/thành phố để tăng cường kiểm soát, đánh giá và cập nhật tình hình thực hiện công tác bảo vệ môi trường tại các nhóm cơ sở trọng điểm sau:
– Các cơ sở sản xuất giấy và sản phẩm từ giấy (bao gồm công đoạn sản xuất bột giấy hoặc sử dụng nguyên liệu tái chế).
– Các cơ sở nhiệt điện than và sản xuất xi măng.
– Các cơ sở sản xuất kim loại (trừ các cơ sở chỉ thực hiện một hoặc nhiều công đoạn như cán, kéo, đúc từ phôi nguyên liệu).
– Các cơ sở dịch vụ tái chế, xử lý chất thải sinh hoạt, chất thải rắn công nghiệp thông thường và chất thải nguy hại.
