Để kiên cố hóa nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số, công tác "dân vận số" cần thấu triệt tinh thần "trọng dân, gần dân, hiểu dân" thông qua các nền tảng kỹ thuật số. "Trọng dân" thể hiện qua việc minh bạch hóa thông tin, khuyến khích người dân tham gia góp ý ("dân bàn"), và giám sát ("dân kiểm tra") hoạt động công vụ, từ đó củng cố niềm tin. "Gần dân" đòi hỏi sự hiện diện kịp thời của Đảng và Nhà nước trên không gian mạng để cung cấp thông tin chính thống, lắng nghe và giải đáp các vấn đề của nhân dân, ngăn chặn tin đồn. "Hiểu dân" là năng lực phân tích tâm tư, nguyện vọng của công chúng qua dữ liệu số để xây dựng chính sách phù hợp và dự báo, ngăn chặn các "điểm nóng" tư tưởng. Việc thực hiện hiệu quả ba nguyên tắc này sẽ tạo dựng "thế trận lòng dân" vững chắc, chuyển hóa niềm tin thành sức mạnh nội tại, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trước mọi thách thức.
Để kiên cố hóa nền tảng tư tưởng của Đảng, “dân vận số” phải thấu triệt tinh thần trọng dân, gần dân và hiểu dân, chủ động lắng nghe mọi phản hồi từ quần chúng, đồng thời kịp thời định hướng tư tưởng chính xác cho nhân dân thông qua các nền tảng kỹ thuật số. Bởi lẽ, chỉ khi “ý Đảng” hòa quyện cùng “lòng dân”, chuyển hóa niềm tin thành sức mạnh nội tại, tạo dựng nên “thế trận lòng dân” vững chắc, bất khả xâm phạm trước mọi luồng thông tin độc hại.
“Trọng dân” trên không gian số: Sự hài lòng của người dân là thước đo tối thượng của giá trị.
Trong mạch nguồn tư tưởng Hồ Chí Minh, việc xây dựng và củng cố mối quan hệ gắn bó máu thịt giữa Đảng và nhân dân là một nguyên tắc bất biến, mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Người đã khẳng định: Để quần chúng nhân dân tin tưởng vào Đảng, tin vào một chế độ ưu việt, thì đội ngũ lãnh đạo phải thực thi dân chủ với dân, tôn trọng nhân dân như chính bản thân mình. Từ đó, mỗi cán bộ cần duy trì mối liên hệ chặt chẽ với quần chúng, không ngừng mở rộng dân chủ để người dân được tự do bày tỏ suy nghĩ và tham gia vào những công việc mang lại lợi ích cho xã hội. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng tiếp tục nhấn mạnh: “Quán triệt sâu sắc và thực hành triệt để quan điểm “Dân là gốc”, phát huy tối đa vai trò chủ thể và vị trí trung tâm của Nhân dân. Tăng cường củng cố và phát huy sức mạnh tổng hợp của Nhân dân và khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Thật sự tin tưởng, tôn trọng và khơi dậy quyền làm chủ của nhân dân; thực hành triệt để “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”[1].
Trong kỷ nguyên số, tinh thần “trọng dân” được nâng tầm thông qua việc kiến tạo một cơ chế dân chủ trực tiếp, nơi các tiêu chí “dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” được vận hành thông suốt bằng sức mạnh công nghệ. Đây không chỉ là giải pháp hành chính mà còn là một chiến lược then chốt, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ sớm, từ xa, thông qua việc khẳng định vị thế chủ thể của mỗi người dân.
 |
| Dân vận số: Lắng nghe tiếng lòng, thấu hiểu và gắn kết nhân dân trên không gian số (Ảnh minh họa) |
Với nguyên tắc “dân biết”, thông qua không gian mạng, các cộng đồng nhân dân được tiếp cận thông tin chính thống, kịp thời về đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước và các quyết sách cấp địa phương. Từ vùng biên giới xa xôi đến hải đảo tiền tiêu, mạng xã hội đã trở thành kênh kết nối trực tiếp, giúp người dân tiếp nhận thông tin nhanh chóng và minh bạch hơn. “Dân biết” được nâng cao nhờ sự minh bạch số chủ động phá bỏ mọi rào cản thông tin. Thay vì các bản niêm yết truyền thống tại trụ sở, các cơ quan Đảng và Nhà nước thực hiện công khai hóa quy hoạch, chính sách và công tác cán bộ trên các nền tảng kỹ thuật số. Việc cung cấp dữ liệu mở giúp nhân dân tiếp cận sự thật khách quan, từ đó vô hiệu hóa hoàn toàn mọi luận điệu xuyên tạc, tin đồn thất thiệt từ các thế lực thù địch.
Tiếp theo là nguyên tắc “dân bàn”, biểu trưng cho sự tôn trọng tuyệt đối tiếng nói của nhân dân, sẵn sàng tiếp nhận một cách thẳng thắn, không né tránh mọi phản ánh, góp ý, phê bình xây dựng. Tuyệt đối không được coi mạng xã hội chỉ là kênh phát tán thông tin một chiều từ cán bộ, chính quyền đến nhân dân, mà phải đề cao sự phản hồi của người dân, không lơ là hay chủ quan dù là những ý kiến nhỏ nhất. Hơn thế nữa, trước khi một chính sách hay luật mới được ban hành, việc trưng cầu ý kiến nhân dân được triển khai rộng rãi, đảm bảo mỗi người dân đều có cơ hội bày tỏ quan điểm của mình. Sự tôn trọng này thể hiện rõ qua việc lắng nghe và chắt lọc trí tuệ nhân dân qua các diễn đàn, ứng dụng công dân số. Việc tổ chức các đợt góp ý trực tuyến cho các dự án luật hay đề án phát triển kinh tế địa phương chính là minh chứng cho cách Đảng trân trọng từng ý kiến phản biện, biến “ý Đảng” thành quy trình hội tụ “lòng dân” một cách dân chủ và cởi mở nhất.
Còn “dân kiểm tra” đại diện cho một bước tiến mới trong quản trị quốc gia, nơi người dân có thể theo dõi tiến độ xử lý công việc của cán bộ trong thời gian thực. Ví dụ điển hình là việc công khai tiến độ giải ngân vốn đầu tư công hoặc quá trình giải quyết hồ sơ tư pháp trên các cổng thông tin quốc gia, minh chứng sống động cho sự minh bạch. Khi người dân được trang bị các công cụ số để giám sát quyền lực, sự hài lòng của họ tăng lên đáng kể, đồng nghĩa với việc niềm tin vào chế độ được củng cố vững chắc. Đó chính là bức tường thành kiên cố nhất để bảo vệ Đảng trên không gian mạng, dựa trên sức mạnh của lòng dân.
Khi người dân được cung cấp thông tin đầy đủ, được tham gia góp ý, và được trực tiếp giám sát quá trình thực thi chính sách, những luận điệu xuyên tạc như: “Đảng xa dân”, “dân không có quyền làm chủ”, “chính quyền không lắng nghe dân”,… sẽ tự khắc bị vô hiệu hóa. Vì vậy, “trọng dân” trên không gian số chính là phương cách hiệu quả nhất để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng bằng thực tiễn dân chủ, minh bạch và trách nhiệm giải trình.
“Gần dân” trên không gian số: Luôn hiện diện kịp thời khi dân cần.
“Gần dân” trên không gian số không chỉ là sự hiện diện vật lý mà còn là sự chủ động của cấp ủy, chính quyền, và các cơ quan chức năng tại mọi diễn đàn, nơi nhân dân đang quan tâm, đang trao đổi, đang bày tỏ băn khoăn. “Gần dân” trên không gian số còn là khả năng lên tiếng đúng thời điểm, phản hồi đúng trọng tâm, giải thích thấu đáo những điều mà người dân cần hiểu. Trong bài viết mang tựa đề “Phải xem trọng ý kiến của quần chúng”, đăng trên báo Nhân Dân, số 874, ngày 27-6-1956, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ một yêu cầu cốt yếu trong công tác tuyên truyền, vận động nhân dân: “Tuyệt đối không để nhân dân “không dám nói” và càng không để họ “không thèm nói”, nếu không thì chẳng những không lãnh đạo được dân chúng mà cũng không học được dân chúng”[2]. Vì vậy, “gần dân” là một yêu cầu cấp thiết để xây dựng và củng cố “thế trận lòng dân” vững chắc.
Với sự bùng nổ mạnh mẽ của chuyển đổi số, mọi hành vi công vụ, từ thái độ tiếp dân đến tiến độ giải quyết thủ tục hành chính, đều được hiển thị công khai trên các ứng dụng như VNeID hay Cổng Dịch vụ công Quốc gia. Điều này cho phép người dân thực hiện quyền giám sát một cách trực tiếp, không qua bất kỳ trung gian nào. Sự gần gũi và minh bạch này triệt tiêu hoàn toàn tư duy “quan cách”, “cửa quyền” cố hữu, buộc cán bộ phải tự soi, tự sửa dưới sự quan sát khách quan của hàng triệu “mắt thần” từ nhân dân.
Thời gian qua, các thế lực thù địch đã triệt để lợi dụng không gian số để tung tin thất thiệt, xuyên tạc các sự kiện quan trọng. Điển hình như, lợi dụng chủ trương cách mạng tinh gọn bộ máy, thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, chúng rêu rao rằng “Sáp nhập chỉ là hình thức bên ngoài, tốn kém ngân sách, tiền của nhân dân” hay “Càng tinh gọn lại càng phình ra, tăng gánh nặng cho ngân sách nhà nước”, đồng thời kích động “tâm lý vùng miền”. Chúng xuyên tạc về công tác nhân sự Đại hội XIV của Đảng, bôi nhọ lãnh đạo cấp cao; lợi dụng bầu cử Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031 để xuyên tạc rằng “Cuộc bầu cử chỉ là diễn kịch, còn mọi sự đã được an bài” bằng những lời lẽ đầy tính kích động, xúi giục nhân dân không tham gia bỏ phiếu. Gần đây nhất, lợi dụng quá trình giải phóng mặt bằng phục vụ các dự án trọng điểm tại thành phố Hà Nội, dự án sân bay Gia Bình (tỉnh Bắc Ninh), chúng xuyên tạc rằng “dân bị cướp đất” với thái độ hằn học, gây tâm lý bất mãn sâu sắc. Chính vì vậy, “dân vận số” cần phải được tiến hành thường xuyên, liên tục và quyết liệt để “gần dân” hơn nữa trên không gian số.
Thực tiễn đã chứng minh, các điểm nóng tư tưởng thường nảy sinh từ sự chậm trễ trong cung cấp thông tin chính thống. Khi người dân chờ đợi, nếu cơ quan chức năng giữ im lặng, họ sẽ có xu hướng tìm đến các nguồn tin trôi nổi, thiếu kiểm chứng. “Gần dân” chính là việc kịp thời lên tiếng, cung cấp “vắc-xin thông tin” để nhân dân có cơ sở vững chắc giám sát tính đúng đắn của các luồng dư luận. Khi Đảng và Nhà nước hiện diện ngay tại nơi dân đang lo lắng, niềm tin sẽ thay thế sự hoài nghi, chống lại tâm lý “không dám nói” và “không thèm nói”. Một chính quyền số thực sự gần dân phải kiến tạo một môi trường tương tác an toàn, bảo mật. Nếu công nghệ không đảm bảo quyền riêng tư, dân sẽ “không dám nói”; nếu kiến nghị không được phản hồi, dân sẽ “không thèm nói”. Đẩy mạnh “dân vận số” cần gắn liền với việc cá nhân hóa các kênh tiếp nhận phản ánh, giúp mỗi công dân cảm nhận rõ ràng vai trò giám sát của mình có giá trị thay đổi thực tiễn.
Minh chứng rõ nét cho tinh thần “gần dân” trên không gian số là mỗi khi xảy ra các vụ việc phức tạp, nhạy cảm, các cơ quan chức năng đều chủ động cung cấp thông tin chính thống kịp thời trên các nền tảng số. Điều này giúp đẩy lùi nhanh chóng tin đồn, suy diễn, tránh tạo ra “khoảng trống thông tin” để các thế lực thù địch khai thác. Bên cạnh đó, việc duy trì các fanpage chính quyền, cổng thông tin điện tử để trực tiếp giải đáp thắc mắc của người dân về thủ tục, chính sách ở các cấp, các ngành cũng đã kiến tạo sự gần gũi thực chất. Các câu hỏi được lắng nghe, các kiến nghị được phản hồi đã tạo ra sự gắn bó mật thiết giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân. Việc “gần dân” trên không gian số giúp thông tin chính thống đến đúng và trúng với nhu cầu của nhân dân, là một phương thức quan trọng để chủ động giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng, không để các thế lực xấu lợi dụng.
 |
| Thúc đẩy hiệu quả hành chính công để gắn kết nhân dân trên không gian số (nguồn: Trang thông tin điện tử Trung tâm Hành chính công Thành phố Hà Nội) |
“Hiểu dân” để khơi thông sức mạnh nội tại của dân, xây dựng thế trận lòng dân từ sự đồng thuận số.
Nếu “trọng dân” thể hiện thái độ, “gần dân” là hành động cụ thể, thì “hiểu dân” chính là trí tuệ và tầm nhìn chiến lược của công tác “dân vận số”. Trên không gian số, “hiểu dân” không chỉ dừng lại ở việc tổng hợp các báo cáo thống kê, mà phải có khả năng “đọc vị” được nhịp đập, tâm tư sâu kín nhất của lòng dân.
“Hiểu dân” là năng lực giải mã “dấu chân số” của công chúng. Điều này có nghĩa là, Đảng và Nhà nước không chỉ lắng nghe những gì dân nói trực tiếp tại các cuộc họp, mà còn phải có khả năng phân tích những điều họ đang thực sự quan tâm, những băn khoăn họ bày tỏ qua các xu hướng tìm kiếm, các luồng dư luận trên mạng xã hội. Việc nắm bắt kịp thời các “tâm điểm” lo lắng về an sinh xã hội, môi trường hay giáo dục giúp các chính sách đưa ra phù hợp sâu sắc với lòng dân, đảm bảo mỗi quyết sách đều mang lại lợi ích đúng và trúng nhu cầu của người dân. Ví dụ như việc triển khai các ứng dụng “Công dân số” tại các đô thị thông minh (như Hà Nội, Đà Nẵng, TP Hồ Chí Minh) cho phép người dân chụp ảnh hiện trường, phản ánh sai phạm và theo dõi toàn bộ quy trình xử lý của cơ quan chức năng; hoặc các đường dây nóng hoạt động 24/24 để nhân dân phản ánh những khó khăn, vướng mắc. Đây chính là biểu hiện sinh động nhất của việc “hiểu dân”, biến công nghệ thành nhịp cầu chân thành nhất để thực thi quyền giám sát, từ đó thắt chặt thế trận lòng dân một cách bền vững.
Bên cạnh đó, “hiểu dân” còn góp phần dự báo và ngăn chặn “virus” hoài nghi trong xã hội. Điều này đòi hỏi phải nhận diện được sự thay đổi trong tâm trạng đám đông trước khi nó trở thành “điểm nóng”, giúp nhận diện sớm các kịch bản xuyên tạc của thế lực thù địch đang nhắm vào nỗi đau hoặc sự bức xúc tiềm ẩn của dân. Khi hiểu rõ dân đang “đau” ở đâu, “vướng” chỗ nào, công tác dân vận sẽ có những lời giải thích xác đáng, kịp thời, giúp khơi thông mọi điểm nghẽn tư tưởng, biến sự hoài nghi thành sự đồng thuận số vững chắc.
“Hiểu dân” giúp nhận thức rằng đằng sau mỗi tài khoản mạng xã hội là một số phận, một kỳ vọng, một tiếng nói cần được lắng nghe. Khi cán bộ dân vận số có năng lực thấu cảm sâu sắc, biết trân trọng những bức xúc chính đáng và phản hồi bằng ngôn ngữ của sự chân thành, họ sẽ khơi dậy được sức mạnh tiềm tàng từ nhân dân. Sự đồng thuận số không đến từ việc áp đặt mệnh lệnh cứng nhắc, mà đến từ việc người dân cảm thấy mình được hiểu, được bảo vệ và được thụ hưởng thành quả từ sự ổn định chính trị, được đóng góp vào công cuộc xây dựng đất nước.
“Hiểu dân” còn giúp công tác dân vận không rơi vào tình trạng áp đặt một chiều, hay né tránh những vấn đề mà nhân dân đang thực sự quan tâm, băn khoăn. Khi những bức xúc chính đáng được nhận diện sớm và giải quyết bằng thái độ cầu thị, các thế lực thù địch và cơ hội sẽ không thể lợi dụng để thổi phồng, bóp méo, xuyên tạc bản chất chính trị từ các vấn đề dân sinh, làm suy yếu niềm tin của nhân dân.
Như vậy, trong kỷ nguyên số, ba nguyên tắc cốt lõi “trọng dân, gần dân, hiểu dân” không chỉ là yêu cầu đạo đức tối thiểu của người làm công tác dân vận, mà còn là phương thức chiến lược để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ sớm, từ xa. Khi nhân dân được tôn trọng, được lắng nghe, được thấu hiểu, niềm tin sẽ được củng cố vững chắc. Vấn đề đặt ra tiếp theo là: làm thế nào để niềm tin ấy chuyển hóa thành nhận thức đúng đắn, hành động hiệu quả và sự đồng lòng kiên quyết bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ trên không gian mạng đầy thách thức?
Kỳ 3 và kết: “Dân vận số” – để dân tin tưởng, dân thấu hiểu, dân đồng lòng.
[1] Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, tập 1, NXB Chính trị Quốc gia sự thật, Hà Nội 2026, tr.22.
[2] Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 10, NXB Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tr.372.
