Nghị định 110/2026/NĐ-CP đã cụ thể hóa cơ chế Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), yêu cầu các tổ chức, cá nhân sản xuất và nhập khẩu các sản phẩm, bao bì thuộc danh mục quy định phải thực hiện nghĩa vụ tái chế theo tỷ lệ bắt buộc. Các doanh nghiệp có thể thực hiện trách nhiệm này một cách linh hoạt như tự tổ chức tái chế, hợp tác với đơn vị đủ điều kiện, ủy quyền cho tổ chức trung gian hoặc đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam.
Ngoài ra, Nghị định còn quy định nghĩa vụ đóng góp tài chính để xử lý chất thải đối với các sản phẩm khó tái chế, khẳng định nguyên tắc "người gây ô nhiễm phải trả tiền". Việc triển khai EPR nhằm thúc đẩy doanh nghiệp chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn, khuyến khích thiết kế xanh, tối ưu hóa tài nguyên và nội luật hóa các thông lệ quốc tế về quản lý chất thải. Nghị định cũng thiết lập hệ thống thông tin quản lý EPR quốc gia để tăng cường minh bạch và hiệu quả giám sát.
Nghị định số 110/2026/NĐ-CP, ban hành ngày 01/4/2026, đã cụ thể hóa toàn diện các quy định về phạm vi, đối tượng áp dụng, phương thức triển khai và cơ chế quản lý.
Theo quy định tại Nghị định, mọi tổ chức và cá nhân tham gia sản xuất, nhập khẩu các sản phẩm, bao bì thuộc danh mục quy định sẽ phải thực hiện nghĩa vụ tái chế theo tỷ lệ bắt buộc. Danh mục này bao gồm những nhóm sản phẩm tiềm ẩn nguy cơ phát sinh lượng chất thải lớn và gây ảnh hưởng đáng kể đến môi trường, điển hình như bao bì nhựa, thiết bị điện tử, pin, ắc quy, săm lốp cùng một số mặt hàng tiêu dùng khác. Tỷ lệ tái chế bắt buộc sẽ được xác định chi tiết và điều chỉnh linh hoạt theo từng lộ trình, đồng thời được cập nhật định kỳ nhằm tối ưu hóa hiệu quả thu hồi vật liệu và giảm thiểu tối đa lượng chất thải ra môi trường.
 |
| Việc triển khai cơ chế EPR tại Việt Nam đang góp phần thúc đẩy các doanh nghiệp chuyển dịch từ tư duy sản xuất tuyến tính sang mô hình kinh tế tuần hoàn. |
Nghị định 110/2026/NĐ-CP cũng thiết lập một cơ chế linh hoạt, cho phép các doanh nghiệp chủ động lựa chọn phương thức thực hiện trách nhiệm tái chế của mình. Cụ thể, các nhà sản xuất và nhập khẩu có quyền tự tổ chức hoạt động tái chế, hợp tác với các đơn vị đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định, hoặc ủy quyền cho một tổ chức trung gian thực hiện. Trong trường hợp không thể tự triển khai tái chế trực tiếp, doanh nghiệp vẫn có thể lựa chọn đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam. Mức đóng góp này sẽ được xác định dựa trên tỷ lệ tái chế bắt buộc, tổng khối lượng sản phẩm, bao bì đã đưa ra thị trường và đơn giá tái chế tương ứng. Phương pháp tiếp cận này không chỉ nhằm giảm bớt gánh nặng cho các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, mà còn khuyến khích sự hình thành một thị trường dịch vụ tái chế chuyên nghiệp, góp phần chuẩn hóa và tăng cường minh bạch cho toàn bộ hoạt động.
Ngoài trách nhiệm tái chế, Nghị định còn làm rõ nghĩa vụ xử lý chất thải đối với các sản phẩm, bao bì khó tái chế hoặc tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cao. Theo đó, các nhà sản xuất và nhập khẩu sẽ phải thực hiện nghĩa vụ đóng góp tài chính nhằm hỗ trợ các hoạt động thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải. Quy định này không chỉ khẳng định nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả tiền” mà còn góp phần san sẻ gánh nặng chi phí xử lý chất thải giữa Nhà nước và toàn xã hội. Việc mở rộng trách nhiệm của doanh nghiệp đối với toàn bộ vòng đời sản phẩm được coi là một bước tiến quan trọng trong quá trình nội luật hóa các thông lệ quốc tế về quản lý chất thải và bảo vệ môi trường.
 |
| Sự mở rộng trách nhiệm của doanh nghiệp đối với toàn bộ vòng đời sản phẩm được đánh giá là bước tiến quan trọng trong việc nội luật hóa các thông lệ quốc tế về quản lý chất thải và bảo vệ môi trường. |
Nghị định cũng đề ra quy định về việc thiết lập và vận hành một hệ thống thông tin quản lý EPR quốc gia. Thông qua nền tảng này, các doanh nghiệp sẽ thực hiện đăng ký, kê khai kế hoạch tái chế, báo cáo kết quả triển khai cũng như hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ tài chính theo quy định. Quá trình số hóa công tác quản lý không chỉ hỗ trợ các cơ quan nhà nước theo dõi, kiểm tra và giám sát một cách hiệu quả hơn mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch, giảm thiểu các hành vi gian lận trong hoạt động tái chế và xử lý chất thải. Bên cạnh đó, Nghị định còn quy định rõ ràng về thời hạn kê khai, báo cáo và hoàn thành nghĩa vụ tài chính hàng năm, từ đó tạo lập một khuôn khổ pháp lý đồng bộ, minh bạch cho các doanh nghiệp thực hiện.
Việc ban hành Nghị định 110/2026/NĐ-CP được nhìn nhận là một bước hoàn thiện then chốt trong quá trình triển khai cơ chế EPR tại Việt Nam, mang ý nghĩa quan trọng trong việc khuyến khích các doanh nghiệp chuyển dịch tư duy từ mô hình sản xuất tuyến tính sang kinh tế tuần hoàn. Thay vì chỉ tập trung vào các giai đoạn sản xuất và tiêu thụ, các doanh nghiệp nay buộc phải cân nhắc đến khả năng thu hồi, tái chế và xử lý sản phẩm sau khi hết vòng đời sử dụng. Điều này sẽ là động lực thúc đẩy phát triển thiết kế xanh, giảm thiểu việc sử dụng nguyên liệu khó tái chế và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng tài nguyên.
