Việt Nam đang đối mặt với thách thức lớn trong phân loại rác thải tại nguồn do thiếu đồng bộ về nhận thức và phương pháp, dù Bộ Tài nguyên và Môi trường đã ban hành hướng dẫn chi tiết và chế tài. Nhằm giải quyết vấn đề này, nhóm học sinh THPT Vinschool đã phát triển thùng rác thông minh Binsity sử dụng công nghệ AI và camera để tự động nhận diện, hướng dẫn phân loại sáu loại rác phổ biến với độ chính xác trên 86%.
Qua các thử nghiệm tại Đà Nẵng, Binsity không chỉ giúp đơn giản hóa quy trình mà còn khuyến khích thay đổi hành vi người dân, đặc biệt tại các khu vực công cộng. Dự án đã gặt hái nhiều giải thưởng quốc tế, được giới chuyên gia đánh giá cao về tính thực tiễn và tiềm năng phát triển. Nhóm đang tiếp tục hoàn thiện Binsity với nhiều cải tiến và định hướng triển khai thí điểm rộng rãi tại các đô thị lớn, hướng tới xây dựng hệ sinh thái quản lý rác thải thông minh bền vững.
Hành trình Chuyển Đổi: Từ Ý Tưởng Đến Hiện Thực Qua Công Nghệ AI
Nhằm thúc đẩy công tác quản lý và xử lý chất thải rắn sinh hoạt, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã chính thức ban hành Hướng dẫn kỹ thuật phân loại chi tiết. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để các địa phương triển khai đồng bộ các kế hoạch phân loại, thu gom và xử lý rác thải theo quy định tại Điều 75 của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020.
Theo quy trình mới này, việc phân loại chất thải rắn sinh hoạt sẽ được thực hiện ngay tại từng hộ gia đình, sau đó được tập kết và vận chuyển đến các khu xử lý chuyên biệt. Các quy định cũng đi kèm với chế tài cụ thể, theo đó, hành vi vi phạm tại hộ gia đình có thể chịu mức xử phạt lên tới 1 triệu đồng.
Tuy nhiên, việc triển khai phân loại rác tại nguồn vẫn đối mặt với nhiều rào cản, chủ yếu do sự thiếu đồng bộ về nhận thức và phương pháp thực hiện trong các hộ gia đình. Điều này xuất phát từ sự khác biệt về độ tuổi và mức độ hiểu biết, khiến nhiều cá nhân chưa nắm rõ cách thức phân loại theo quy định mới.
Nhận thấy những thách thức thực tiễn trong việc phân loại rác tại hộ gia đình và các khu vực công cộng, ý tưởng về một giải pháp đột phá – thùng rác thông minh Binsity – đã được ươm mầm và phát triển để đáp ứng nhu cầu cấp thiết này.
 |
| Trưởng nhóm Ngô Vi Khôi Anh, học sinh lớp 11 Trường THPT Vinschool (Hà Nội) và bạn đồng hành trong nhóm nghiên cứu dự án Binsity. |
Sau hơn một năm miệt mài nghiên cứu và phát triển, nguyên mẫu Binsity đã chính thức được hoàn thiện. Hệ thống này bao gồm các thùng rác tích hợp camera và mô hình Trí tuệ Nhân tạo (AI) tiên tiến, có khả năng nhận diện chính xác sáu loại rác thải phổ biến: nhựa, giấy, bìa carton, kim loại, thủy tinh và rác tổng hợp. Với Binsity, người dùng chỉ cần đưa rác đến gần, hệ thống sẽ tự động phân tích và hướng dẫn đổ đúng thùng, từ đó đơn giản hóa quy trình phân loại rác, đặc biệt hiệu quả tại các không gian công cộng.
Tác Động Xã Hội và Tiềm Năng Ứng Dụng Thực Tế
Mô hình AI cốt lõi trong Binsity được xây dựng trên kiến trúc MobileNetV3, trải qua quá trình huấn luyện với hơn 2.800 hình ảnh rác thực tế, bao gồm cả các trường hợp rác bị biến dạng hoặc dính bẩn. Nhờ đó, Binsity đạt được độ chính xác phân loại ấn tượng, lên tới hơn 86%, và đối với một số loại rác đơn giản, độ chính xác có thể chạm ngưỡng 90%.
Binsity không chỉ đơn thuần là một thiết bị phân loại; nó còn là một công cụ giáo dục hành vi hiệu quả. Các khảo sát đã chỉ ra rằng, mặc dù nhiều người nhận thức được tầm quan trọng của việc phân loại rác, nhưng tỷ lệ thực hiện vẫn còn thấp do thiếu kiến thức hoặc bận rộn. Binsity được thiết kế để thu hẹp khoảng cách này, biến việc phân loại rác trở nên dễ dàng, trực quan và thuận tiện, từ đó khuyến khích thay đổi hành vi lâu dài.
 |
| Tác giả dự án Binsity chia sẻ những điểm khác biệt và ưu việt của sản phẩm so với các giải pháp hiện hành. |
Với mong muốn đưa sản phẩm từ phòng thí nghiệm ra cuộc sống, vào mùa hè năm 2025, Khôi Anh và nhóm đã tiến hành thử nghiệm Binsity tại khu phố ẩm thực An Thượng, Đà Nẵng – một địa điểm sầm uất với lượng lớn du khách và cư dân. Môi trường này là nơi lý tưởng để quan sát trực tiếp hành vi xả thải và thu thập phản hồi thực tế từ người dùng.
Dữ liệu khảo sát thực tế tại đây đã minh chứng rằng, hơn 90% người dân đồng ý rằng phân loại rác là cần thiết, nhưng chỉ khoảng 1/3 thường xuyên thực hiện. Đáng chú ý, nhiều người gặp khó khăn trong việc phân biệt các loại vật liệu, và hơn 40% bày tỏ mong muốn có thiết bị hỗ trợ phân loại tự động tại nơi công cộng. Những kết quả này không chỉ khẳng định tính cấp thiết và khả thi của Binsity mà còn cung cấp cơ sở dữ liệu quý giá giúp nhóm nghiên cứu tối ưu thuật toán và bổ sung dữ liệu trong điều kiện thực tế phức tạp.
Vươn Tầm Quốc Tế, Ghi Nhận Chuyên Gia và Định Hướng Tương Lai
Dự án Binsity đã gặt hái nhiều thành công đáng kể khi nhận được các giải thưởng học thuật và công nghệ quốc tế danh giá, như tại cuộc thi AI-JAM (Hoa Kỳ) và AIGC (Singapore) – những sân chơi uy tín dành cho các ứng dụng AI và sáng kiến công nghệ của học sinh, sinh viên. Tại một chương trình nghiên cứu khoa học ở Đà Nẵng, Binsity cũng được các giảng viên đại học và chuyên gia công nghệ đánh giá cao, công nhận là “Dự án hoàn thành xuất sắc” nhờ tính thực tiễn và tiềm năng mở rộng ứng dụng tại các đô thị lớn của Việt Nam.
Hiện tại, nhóm nghiên cứu đang tích cực hoàn thiện phiên bản Binsity 0.1 với nhiều cải tiến vượt trội: tích hợp năng lượng mặt trời, nâng cấp bộ nhớ xử lý, khả năng kết nối dữ liệu với nền tảng quản lý rác thải đô thị, và mở rộng nhận diện thêm các loại rác đặc thù như pin, thiết bị điện tử và rác hữu cơ.
Với tầm nhìn chiến lược, Binsity dự kiến sẽ được triển khai thí điểm tại các khu vực công cộng trọng điểm ở Hà Nội và Đà Nẵng như trường học, ga tàu, khu du lịch, công viên – những nơi có lượng rác thải lớn và khó kiểm soát. Sau giai đoạn thử nghiệm này, dự án sẽ mở rộng phạm vi ứng dụng sang các thành phố khác. Mục tiêu lâu dài là xây dựng một hệ sinh thái quản lý rác thải thông minh toàn diện. Nhóm nghiên cứu cam kết tiếp tục lan tỏa thông điệp, kêu gọi các bạn trẻ Việt Nam tích cực ứng dụng công nghệ AI để góp phần kiến tạo các thành phố du lịch Việt Nam phát triển bền vững và hướng tới mô hình đô thị thông minh Xanh – Sạch.
 |
| Dự án Binsity đã nhận được nhiều giải thưởng học thuật và công nghệ quốc tế, đồng thời được triển lãm rộng rãi nhằm truyền thông sâu rộng hơn ý nghĩa của việc chung tay bảo vệ môi trường từ thế hệ trẻ. |
Các chuyên gia đã nhận định Binsity là minh chứng sống động cho thấy tiềm năng to lớn của các sáng kiến công nghệ từ thế hệ học sinh phổ thông, có khả năng tạo ra tác động xã hội sâu rộng và lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng trẻ. Sự kết hợp hài hòa giữa tư duy công nghệ đột phá và trách nhiệm môi trường của thế hệ trẻ đang mở ra một hướng tiếp cận mới đầy triển vọng cho bài toán quản lý rác thải đô thị – một cách tiếp cận thông minh, gần gũi và có khả năng thay đổi hành vi cốt lõi từ gốc rễ.
