Bài khảo sát của Tạp chí Môi trường và Cuộc sống cho thấy Dự án xây mới Trường THCS thị trấn Văn Điển (cơ sở 2) còn tồn tại nhiều bất cập nghiêm trọng trong việc tuân thủ Luật Bảo vệ môi trường và Giấy phép môi trường. Các vi phạm bao gồm tự ý sử dụng đất nông nghiệp làm lán trại công nhân, xả thải sinh hoạt trực tiếp ra môi trường không qua xử lý, nghi ngờ khoan giếng ngầm trái phép và thiếu an toàn lao động, vệ sinh tại công trường. Chủ đầu tư còn thừa nhận chưa thực hiện báo cáo quản lý môi trường định kỳ theo quy định và có sự thiếu thống nhất trong Giấy phép môi trường. Bài báo kêu gọi UBND xã Thanh Trì và TP. Hà Nội khẩn trương kiểm tra, xử lý nghiêm minh các vi phạm và tăng cường giám sát để đảm bảo tuân thủ pháp luật về môi trường.
Nhằm làm rõ chuyên đề “Những tác động môi trường trong quá trình thi công dự án”, phóng viên Tạp chí điện tử Môi trường và Cuộc sống đã tiến hành khảo sát thực địa tại Dự án đầu tư xây mới Trường THCS thị trấn Văn Điển (cơ sở 2), xã Thanh Trì, TP. Hà Nội. Kết quả ghi nhận cho thấy dự án còn tồn tại nhiều bất cập nghiêm trọng trong việc tuân thủ các quy định của Luật Bảo vệ môi trường và các văn bản hướng dẫn liên quan, đặc biệt là trách nhiệm thực hiện các nội dung đã được quy định chi tiết trong Giấy phép môi trường.
Những dấu hiệu rõ ràng về việc không tuân thủ quy định bảo vệ môi trường trong giai đoạn thi công
Trong bối cảnh đô thị hóa diễn ra với tốc độ chóng mặt, các dự án xây dựng trường học đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục và cải thiện điều kiện học tập cho cộng đồng. Tuy nhiên, song hành cùng sự phát triển này là những áp lực đáng kể đối với môi trường, đặc biệt là trong suốt giai đoạn thi công.
Qua khảo sát của phóng viên, Dự án đầu tư xây mới Trường THCS thị trấn Văn Điển (cơ sở 2) đang được triển khai trên tổng diện tích khoảng 7.894m², với diện tích xây dựng công trình chiếm khoảng 6.856,4m². Chủ đầu tư là Ban Quản lý dự án đầu tư – Hạ tầng xã Thanh Trì, và nhà thầu thi công chính là Công ty CP Tư vấn đầu tư xây dựng Chí Cường. Đáng chú ý, trong suốt quá trình triển khai, dự án đã bộc lộ hàng loạt bất cập trong công tác quản lý và tuân thủ các quy định của Luật Bảo vệ môi trường.
Theo ghi nhận thực địa tại dự án, trong quá trình thi công, nhà thầu đã tự ý thuê một phần diện tích đất nông nghiệp từ người dân lân cận để xây dựng lán trại tạm bợ, phục vụ nhu cầu ăn ở và sinh hoạt cho công nhân. Hành vi sử dụng đất nông nghiệp vào mục đích làm lán trại sinh hoạt cho công nhân này có dấu hiệu vi phạm quy định về mục đích sử dụng đất. Nghiêm trọng hơn, tại khu lán trại này, hệ thống thu gom và xử lý chất thải sinh hoạt hoàn toàn thiếu vắng, dẫn đến việc nước thải và rác thải phát sinh từ hoạt động sinh hoạt bị xả thải trực tiếp ra môi trường mà không qua bất kỳ khâu thu gom hay xử lý nào theo quy định.
Tình trạng này không chỉ tạo ra mùi hôi thối khó chịu, gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường sống của cộng đồng xung quanh, mà còn tiềm ẩn nguy cơ cao về phát sinh và lây lan dịch bệnh nếu không được kiểm soát và xử lý một cách triệt để.
Căn cứ quy định trong Giấy phép môi trường, chủ dự án có nghĩa vụ thu gom, lưu giữ và xử lý toàn bộ chất thải phát sinh trong quá trình thi công, nhằm đảm bảo không gây ô nhiễm môi trường. Bên cạnh đó, chủ dự án phải thực hiện công tác quản lý chất thải theo đúng các nội dung đã được phê duyệt chi tiết trong Giấy phép môi trường.
Với thực trạng nêu trên, việc xả nước thải sinh hoạt trực tiếp ra môi trường tại công trường có thể được coi là minh chứng cho sự thiếu tuân thủ nghiêm túc các nghĩa vụ bảo vệ môi trường theo quy định của pháp luật hiện hành.
Đặc biệt, phóng viên còn ghi nhận những dấu hiệu cho thấy hoạt động khoan giếng ngầm nhằm phục vụ nhu cầu sinh hoạt của công nhân và quá trình thi công ngay trong khuôn viên dự án. Nếu hoạt động khai thác nước dưới đất này chưa được các cơ quan có thẩm quyền cấp phép, đây sẽ là hành vi vi phạm nghiêm trọng các quy định của pháp luật về tài nguyên nước, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ gây ảnh hưởng tiêu cực đến nguồn nước ngầm của khu vực.
Không chỉ dừng lại ở những vấn đề môi trường, hệ thống điện tại khu bếp ăn của công trường còn được bố trí hết sức tạm bợ, với dây điện đấu nối chằng chịt, tiềm ẩn nguy hiểm. Các bình gas cũng được đặt trong điều kiện thiếu các biện pháp bảo đảm an toàn tối thiểu. Thực trạng này gia tăng đáng kể nguy cơ cháy nổ, đặc biệt trong bối cảnh một công trường có đông đảo công nhân sinh hoạt và làm việc thường xuyên.
Đặc biệt, tại khu vực cổng ra vào dự án, đơn vị thi công đã không bố trí cầu rửa xe theo đúng quy định, dẫn đến tình trạng đất cát bám dính và rơi vãi ra đường giao thông, gây ô nhiễm bụi nghiêm trọng.
Bên cạnh đó, phóng viên cũng ghi nhận thực trạng đáng lo ngại về việc một số công nhân làm việc thiếu các phương tiện bảo hộ lao động cần thiết, tiềm ẩn nguy cơ cao về tai nạn lao động.
Những tồn tại đã chỉ ra cho thấy công tác quản lý môi trường và đảm bảo an toàn lao động tại công trường còn bộc lộ nhiều lỗ hổng và bất cập, đòi hỏi cần có sự kiểm tra và chấn chỉnh kịp thời từ các cơ quan chức năng.
Vi phạm các quy định trong Giấy phép môi trường: Hậu quả pháp lý và mức xử phạt
Nhằm thu thập thêm thông tin và làm rõ các vấn đề, vào ngày 16/4/2026, phóng viên Tạp chí Môi trường và Cuộc sống đã tiến hành buổi làm việc trực tiếp với đại diện Ban Quản lý dự án Đầu tư – Hạ tầng xã Thanh Trì.
Trong buổi làm việc, ông Đặng Đình Anh – Phó Giám đốc Ban, xác nhận rằng Dự án đầu tư xây mới Trường THCS thị trấn Văn Điển (cơ sở 2) đã được cấp Giấy phép môi trường số 13/GPMT-UBND vào ngày 6/6/2025.
Tuy nhiên, khi được chất vấn về việc thực hiện báo cáo công tác quản lý môi trường định kỳ theo đúng quy định pháp luật, đại diện Ban Quản lý dự án đã thẳng thắn thừa nhận rằng trong năm vừa qua, đơn vị này chưa hề thực hiện nội dung quan trọng này.
Theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường, chủ dự án có trách nhiệm pháp lý phải thực hiện báo cáo định kỳ về công tác quản lý môi trường cho cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền. Đây là một nghĩa vụ bắt buộc, nhằm đảm bảo công tác giám sát môi trường diễn ra liên tục, từ đó kịp thời phát hiện và xử lý mọi nguy cơ tiềm ẩn gây ô nhiễm.
Việc không thực hiện báo cáo môi trường định kỳ có thể dẫn đến việc bị xử phạt theo quy định tại Điều 43, Nghị định 45/2022/NĐ-CP, với mức phạt tiền được xác định tùy thuộc vào quy mô và mức độ nghiêm trọng của hành vi vi phạm.
Cụ thể, Khoản 1, Điều 43 của Nghị định này quy định mức phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với các hành vi vi phạm như không lập báo cáo, lập báo cáo sai, không đầy đủ hoặc không gửi báo cáo công tác bảo vệ môi trường đến các cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định.
Thêm vào đó, hành vi vi phạm các quy định liên quan đến giấy phép môi trường còn có thể bị xử phạt theo Điểm c, Điều 11, Nghị định 45/2022/NĐ-CP. Mức phạt tiền áp dụng từ 15.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi không thực hiện đúng hoặc không đầy đủ một trong các nội dung ghi trong giấy phép môi trường, ngoại trừ các trường hợp vi phạm quy định về quan trắc môi trường; phòng ngừa, ứng phó sự cố chất thải và các trường hợp được quy định tại các điểm a, b, đ, e và g khoản này.
Những quy định này minh chứng cho một hệ thống chế tài pháp luật về bảo vệ môi trường đã được xây dựng tương đối hoàn chỉnh và chặt chẽ. Dù vậy, hiệu quả thực thi trên thực tế lại phụ thuộc rất lớn vào tinh thần trách nhiệm của chủ đầu tư cùng với năng lực giám sát của các cơ quan quản lý nhà nước.
Một chi tiết khác cần được làm rõ là sự thiếu thống nhất trong nội dung tại Phụ lục 1 của Giấy phép môi trường, khi đề cập đến trách nhiệm của một doanh nghiệp khác trong phần điều kiện bảo vệ môi trường. Cụ thể, Giấy phép môi trường được cấp cho Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng huyện Thanh Trì (nay là Ban Quản lý Dự án đầu tư – Hạ tầng xã Thanh Trì) nhưng lại quy định trách nhiệm cho Công ty TNHH Thiên Hòa An. Điều này dấy lên nghi vấn về vai trò của Công ty TNHH Thiên Hòa An là gì và mối liên hệ của doanh nghiệp này với việc triển khai Dự án đầu tư xây mới Trường THCS thị trấn Văn Điển (cơ sở 2). Tình huống này đòi hỏi một cuộc rà soát khẩn cấp quy trình cấp phép và quản lý hồ sơ môi trường của dự án, nhằm đảm bảo tính chính xác và minh bạch tuyệt đối của các văn bản pháp lý.
Xét từ góc độ chính sách, những vấn đề phát sinh tại Dự án đầu tư xây mới Trường THCS thị trấn Văn Điển (cơ sở 2) không chỉ đơn thuần là sự cố của một công trình cá biệt. Nó còn phản ánh một thực trạng phổ biến trong công tác quản lý môi trường hiện nay: Mặc dù quy định pháp luật và chế tài xử phạt đã được ban hành đầy đủ và rõ ràng, nhưng việc thực thi tại cấp cơ sở vẫn còn nhiều “lỗ hổng” và sự lỏng lẻo.
Thực tế đáng báo động này đặt ra yêu cầu cấp thiết cho chính quyền địa phương và các cơ quan quản lý chuyên ngành về việc phải tăng cường mạnh mẽ công tác thanh tra, kiểm tra và giám sát môi trường đối với tất cả các dự án xây dựng đang triển khai trên địa bàn.
Song song đó, cần nâng cao tinh thần trách nhiệm của cả chủ đầu tư và nhà thầu trong việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường ngay từ những giai đoạn đầu tiên của quá trình thi công.
Kính đề nghị UBND xã Thanh Trì và UBND Thành phố Hà Nội khẩn trương vào cuộc để tiến hành kiểm tra toàn diện việc chấp hành các quy định về bảo vệ môi trường và quản lý tài nguyên nước tại Dự án xây dựng Trường THCS thị trấn Văn Điển (cơ sở 2). Mục đích là nhằm kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm minh các vi phạm (nếu có) và yêu cầu các đơn vị liên quan thực hiện một cách nghiêm túc mọi nghĩa vụ theo quy định của pháp luật hiện hành.
Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng cần chủ động tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và giám sát đối với các dự án đang trong quá trình thi công trên toàn địa bàn. Đồng thời, cần đẩy mạnh việc hướng dẫn, đôn đốc chủ đầu tư và nhà thầu thực hiện đầy đủ và kịp thời các biện pháp bảo vệ môi trường ngay từ giai đoạn khởi công dự án.
Việc kiểm soát chặt chẽ và nghiêm ngặt các hoạt động thi công xây dựng không chỉ góp phần thiết yếu vào việc đảm bảo môi trường sống an toàn và lành mạnh cho cộng đồng dân cư, mà còn là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu lực và hiệu quả trong thực thi chính sách pháp luật về bảo vệ môi trường, từ đó hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.
Tạp chí điện tử Môi trường và Cuộc sống cam kết sẽ tiếp tục theo dõi, giám sát và đưa ra những phản biện khách quan về các vấn đề môi trường phát sinh trong suốt quá trình thi công dự án. Qua đó, chúng tôi mong muốn góp phần thúc đẩy việc thực thi hiệu quả các chính sách pháp luật về bảo vệ môi trường, đồng thời bảo vệ quyền lợi hợp pháp và chính đáng của người dân.
