Triển lãm chuyên đề "Chúng tôi, những dòng sông Nam Bộ" đã khai mạc tại Bảo tàng Lịch sử TP. Hồ Chí Minh và sẽ kéo dài đến hết ngày 17/10/2026, là sự kiện trọng tâm của dự án "Sống cùng dòng sông" do Đại sứ quán Pháp và Viện Pháp tại Việt Nam khởi xướng. Đây là phiên bản được bản địa hóa từ trưng bày gốc của Pháp, tập trung vào hệ thống sông ngòi vùng Nam Bộ.
Với gần 80 hiện vật và tư liệu quý giá, triển lãm tái hiện sinh động mối quan hệ cộng sinh sâu sắc giữa con người và sông nước, từ những nền văn minh cổ xưa, phương thức sinh kế thích ứng đến văn hóa chợ nổi đặc trưng.
Điểm nhấn giá trị nhất là phần đối thoại với tương lai, thẳng thắn đặt ra các vấn đề cấp bách về thách thức môi trường, biến đổi khí hậu và phát triển bền vững mà các dòng sông Nam Bộ đang đối mặt.
Triển lãm khẳng định là mô hình hợp tác kiểu mẫu giữa Việt Nam và Pháp, nhằm khơi gợi ý thức trách nhiệm của cộng đồng và các nhà hoạch định chính sách, gửi gắm thông điệp mạnh mẽ: bảo vệ những dòng sông là bảo vệ cội nguồn di sản và không gian sinh tồn thiết yếu cho tương lai.
 |
| Hình ảnh khai mạc triển lãm chuyên đề “Chúng tôi, những dòng sông Nam Bộ” tại Bảo tàng Lịch sử TP. Hồ Chí Minh vào sáng ngày 17/6/2026. Triển lãm sẽ diễn ra đến hết ngày 17/10/2026 |
Bảo tàng Lịch sử TP. Hồ Chí Minh vừa chính thức khai mạc triển lãm chuyên đề “Chúng tôi, những dòng sông Nam Bộ” – một sự kiện trọng tâm thuộc khuôn khổ dự án “Sống cùng dòng sông”. Dự án này do Đại sứ quán Pháp và Viện Pháp tại Việt Nam khởi xướng, nhằm kiến tạo nền tảng cho những tư duy đột phá trong quy hoạch lãnh thổ và bảo tồn hệ sinh thái sông ngòi đặc trưng của khu vực Nam Bộ.
Triển lãm tại TP. Hồ Chí Minh là phiên bản được chuyển thể và bản địa hóa một cách tinh tế từ trưng bày gốc “Chúng tôi, những dòng sông” của Bảo tàng Confluences (Lyon, Pháp) tổ chức năm 2022. Với sự khéo léo, phiên bản này đã dịch chuyển trọng tâm vào hệ thống sông ngòi vùng Nam Bộ – nơi Mekong và Đồng Nai hòa mình vào biển lớn, hình thành một trong những đồng bằng trù phú và đồng thời nhạy cảm bậc nhất về sinh thái trên toàn cầu.
Sự giao thoa văn hóa độc đáo này mang đến một phương pháp tiếp cận tiên tiến, giúp soi rọi sâu sắc cấu trúc văn hóa bản địa dưới lăng kính khoa học hiện đại và tầm nhìn quốc tế.
 |
| Ông Etienne Ranaivoson, Tổng Lãnh sự Pháp tại TP. Hồ Chí Minh, phát biểu khai mạc sự kiện. |
Với gần 80 hiện vật độc bản, tác phẩm hội họa, hình ảnh và tư liệu vô giá, được tuyển chọn từ bốn định chế văn hóa danh tiếng – Bảo tàng Lịch sử TP. Hồ Chí Minh, Bảo tàng TP. Hồ Chí Minh, Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ và Bảo tàng Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh – triển lãm đã kỳ công tái hiện một biên niên sử sống động và toàn vẹn, khắc họa mối quan hệ cộng sinh sâu sắc giữa con người và nguồn nước.
Hệ thống hiện vật khảo cổ học được trưng bày đã minh chứng một cách thuyết phục rằng, các dòng sông Nam Bộ chính là “nôi đỡ” cho sự hình thành và phát triển của các nền văn minh cổ xưa. Những dấu tích cư trú sơ khai của cư dân cổ ven sông, trải dài từ các giai đoạn văn hóa tiền sử đến Óc Eo, là bằng chứng rõ nét cho phương thức sinh kế thích ứng hài hòa với tự nhiên đã được định hình từ hàng ngàn năm trước.
Mạch truyện của triển lãm tài tình dẫn dắt người xem khám phá các chiều không gian kinh tế – văn hóa độc đáo của vùng đất chín rồng. Điều này được thể hiện rõ nét qua các nhóm hiện vật cốt lõi, đặc biệt là công cụ sinh kế thích ứng. Nổi bật là bộ sưu tập ghe thuyền và ngư cụ truyền thống, minh chứng cho sự sáng tạo vượt bậc của cư dân trong việc làm chủ không gian mặt nước, biến hệ thống kênh rạch chằng chịt thành mạng lưới giao thương huyết mạch và phồn thịnh.
 |
| Không gian văn hóa chợ nổi được tái hiện sống động, minh chứng cho một hình thái kinh tế đặc trưng của vùng. |
Tri thức dân gian được thể hiện qua sinh hoạt thường nhật với chiếc “cà ràng” – bếp gốm độc đáo, mang tính biểu tượng cho tư duy linh hoạt của cư dân sông nước, giúp giữ lửa nấu ăn an toàn trên những mạn thuyền lênh đênh.
Văn hóa tín ngưỡng và tâm linh sâu sắc, với tục thờ thủy thần, Bà Cậu cùng các nghi lễ gắn liền với sông nước, phản ánh lòng tôn kính và khát vọng hòa hợp, cầu mong sự che chở của con người trước sức mạnh uy nghi của tự nhiên.
Hình thái kinh tế đặc trưng nổi bật được tái hiện qua không gian văn hóa chợ nổi, như một minh chứng cho phương thức kinh tế tuần hoàn và chia sẻ sơ khai, nơi dòng sông tự nhiên trở thành hạ tầng thương mại sống động và hiệu quả.
 |
| Với gần 80 hiện vật độc bản, tác phẩm hội họa, hình ảnh và tư liệu quý giá, triển lãm đã thành công tái hiện một biên niên sử sống động và toàn vẹn về mối quan hệ cộng sinh mật thiết giữa con người và dòng sông. |
Điểm nhấn giá trị nhất của triển lãm chính là phần nội dung đối thoại với tương lai, thẳng thắn đặt ra hàng loạt vấn đề cấp bách về thách thức môi trường, biến đổi khí hậu và phát triển bền vững.
Theo đó, triển lãm không chỉ dừng lại ở việc ca ngợi quá khứ huy hoàng, mà còn thẳng thắn nhìn nhận những tổn thương sinh thái nghiêm trọng mà các dòng sông Nam Bộ đang phải gánh chịu. Sự suy giảm phù sa, tình trạng xâm nhập mặn sâu vào nội đồng, ô nhiễm rác thải nhựa đại dương và áp lực từ quá trình đô thị hóa tự phát đang đẩy hệ sinh thái sông Nam Bộ vào những thách thức sống còn.
 |
| Một góc không gian trưng bày: “Tương lai nào cho những dòng sông Nam Bộ?” |
Thông qua cách sắp đặt giàu tính tương tác và trực quan, triển lãm khéo léo kết hợp giữa tri thức khoa học nghiêm túc với phương pháp tiếp cận đầy cảm xúc, nhằm mạnh mẽ khơi gợi ý thức trách nhiệm của cộng đồng và các nhà hoạch định chính sách trong nỗ lực bảo vệ nguồn nước.
Dự án “Sống cùng dòng sông” khẳng định là một mô hình hợp tác kiểu mẫu giữa Việt Nam và Pháp, hướng đến việc tìm kiếm các giải pháp bền vững cho các vùng lãnh thổ ven sông. Chỉ thông qua việc đan cài tinh hoa văn hóa vào các giải pháp kỹ thuật quy hoạch, chúng ta mới có thể kiến tạo một chiến lược bảo vệ môi trường mang tính nội sinh và bền vững sâu sắc.
Triển lãm chuyên đề “Chúng tôi, những dòng sông Nam Bộ” sẽ kéo dài đến hết ngày 17/10/2026 tại Bảo tàng Lịch sử TP. Hồ Chí Minh, đã gửi gắm một thông điệp mạnh mẽ: Bảo vệ những dòng sông chính là bảo vệ cội nguồn di sản phong phú và không gian sinh tồn thiết yếu cho tương lai.
Thanh Hải – Đăng Bình
