Tình hình ô nhiễm môi trường từ hoạt động sản xuất, kinh doanh đang phức tạp do các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân xả thải trực tiếp chất thải độc hại chưa qua xử lý, vi phạm nghiêm trọng Luật Bảo vệ môi trường. Các hành vi phổ biến bao gồm hoạt động không phép, bỏ qua khâu xử lý, chôn lấp trái phép chất thải nguy hại và làm sai lệch dữ liệu quan trắc. Những vi phạm này gây hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe cộng đồng, thiệt hại kinh tế nặng nề, tốn kém ngân sách nhà nước và gây bất ổn xã hội.
Trước thực trạng đó, các cơ quan chức năng đang tăng cường phối hợp xử lý nghiêm minh, không khoan nhượng, đồng thời khuyến nghị doanh nghiệp nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật, hoàn thiện hồ sơ môi trường và đảm bảo xử lý chất thải đạt chuẩn. Các tổ chức, cá nhân vi phạm sẽ đối mặt với hình phạt hành chính rất lớn, đình chỉ hoạt động hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội "Gây ô nhiễm môi trường" theo Điều 235 Bộ luật Hình sự, tùy theo mức độ nghiêm trọng của hành vi.
“`html
Qua phân tích tình hình ô nhiễm môi trường gần đây tại nhiều địa phương, cơ quan Công an đã làm rõ bản chất của ô nhiễm trong hoạt động sản xuất, kinh doanh: đó là hành vi các tổ chức, doanh nghiệp, và cá nhân xả thải trực tiếp các chất thải, chất độc hại chưa được xử lý đạt chuẩn vào môi trường tự nhiên (đất, nguồn nước, không khí) trong suốt quá trình vận hành. Những hành vi này không chỉ xâm phạm nghiêm trọng Luật Bảo vệ môi trường mà còn gây biến đổi cấu trúc tự nhiên, đe dọa trực tiếp đến hệ sinh thái và chất lượng cuộc sống của cộng đồng dân cư.
Tình trạng tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến ô nhiễm môi trường từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân vẫn đang diễn biến phức tạp. Điều này không chỉ gây tổn hại nghiêm trọng đến môi trường sống mà còn tạo ra những bức xúc sâu sắc trong dư luận xã hội.
 |
| Việc sử dụng chất thải công nghiệp và xây dựng để san lấp trái phép đang trở thành một thách thức lớn tại nhiều địa phương. |
Các thủ đoạn vi phạm pháp luật phổ biến bao gồm: Không tuân thủ các quy định pháp luật về môi trường (như không có giấy phép môi trường, đăng ký môi trường hoặc không lập báo cáo đánh giá tác động môi trường); Vận hành sai quy trình, cố tình bỏ qua các khâu xử lý nước thải, thậm chí lắp đặt hệ thống ống ngầm để xả thải trực tiếp ra môi trường; Lạm dụng công nghệ xử lý khí thải lạc hậu hoặc xây dựng hệ thống xử lý khí thải, thu gom bụi không đạt chuẩn; Chôn lấp chất thải nguy hại lẫn lộn với chất thải công nghiệp thông thường; Thực hiện hành vi chôn lấp, đổ thải trái phép; Thuê địa điểm hoặc vận chuyển chất thải đến các khu vực hẻo lánh, vùng sâu vùng xa để đổ thải; Chôn lấp hoặc tái chế chất thải nguy hại một cách bất hợp pháp; Can thiệp vào hệ thống quan trắc tự động bằng cách bơm nước sạch vào bồn cảm biến, lắp đặt thiết bị phụ trợ, hoặc cài đặt kết quả mặc định để làm sai lệch dữ liệu thực tế, truyền thông tin quan trắc nước thải, khí thải không chính xác về cơ quan quản lý Nhà nước, dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.
Những hành vi này tiềm ẩn vô vàn nguy cơ và hệ lụy: Ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, thậm chí đe dọa tính mạng của người lao động và cộng đồng dân cư lân cận, làm gia tăng đáng kể tỷ lệ mắc các bệnh hiểm nghèo như ung thư, cùng với nguy cơ nhiễm độc nguồn nước sinh hoạt. Thiệt hại kinh tế nặng nề cho các hộ sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, và thủy sản do đất đai, nguồn nước bị ô nhiễm nghiêm trọng, gây chết hàng loạt cây trồng và vật nuôi. Uy tín, thương hiệu và năng lực cạnh tranh của chính doanh nghiệp vi phạm bị suy giảm nghiêm trọng trên thị trường. Ngân sách Nhà nước phải chi trả hàng tỷ đồng để ứng phó khủng hoảng, khắc phục hậu quả ô nhiễm và phục hồi hệ sinh thái nguyên trạng. Ngoài ra, tình trạng này còn làm phát sinh các tranh chấp, khiếu kiện phức tạp, kéo dài, gây mất ổn định an ninh trật tự và ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường đầu tư tại địa phương.
Trước thực trạng này, các cơ quan chức năng (bao gồm Nông nghiệp và Môi trường, Công an, Y tế, v.v.) cùng với chính quyền cơ sở đang tích cực phối hợp để triển khai các giải pháp xử lý vấn đề môi trường một cách hiệu quả, đồng bộ. Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật, thanh tra, kiểm tra, điều tra và xử lý vi phạm đang được tăng cường mạnh mẽ, khẳng định nguyên tắc “không vùng cấm, không ngoại lệ”.
 |
| Tại các làng nghề tái chế, việc phân biệt giữa chất thải và nguyên liệu sản xuất thường gặp nhiều khó khăn. |
Nhằm ngăn chặn các rủi ro pháp lý phát sinh từ hành vi gây ô nhiễm môi trường, Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an khuyến nghị mạnh mẽ các doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân cần nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật. Mọi tổ chức, nhà máy, cơ sở sản xuất, hộ kinh doanh khi đi vào hoạt động đều phải hoàn thiện báo cáo đánh giá tác động môi trường hoặc có giấy phép, đăng ký môi trường theo đúng quy định. Đặc biệt, tất cả các nguồn thải phải được thu gom, phân loại và xử lý bằng hệ thống công nghệ đạt chuẩn nghiêm ngặt trước khi thải ra môi trường.
Người đứng đầu doanh nghiệp, chủ hộ kinh doanh vi phạm các quy định về xả thải vượt quy chuẩn, hoặc chôn lấp chất thải nguy hại trái phép, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, sẽ phải đối mặt với các hình thức xử lý nghiêm minh như đình chỉ hoạt động, xử phạt hành chính với mức tiền phạt rất lớn, và buộc phải chi trả toàn bộ chi phí khắc phục hậu quả, theo quy định tại Nghị định số 45/2022/NĐ-CP ngày 07/7/2022 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường. Đặc biệt, nếu hành vi đủ yếu tố cấu thành tội phạm, chủ cơ sở sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội “Gây ô nhiễm môi trường” theo quy định tại Điều 235 Bộ luật Hình sự.
|
Điều 235. Tội gây ô nhiễm môi trường 1. Bất kỳ cá nhân nào thực hiện một trong các hành vi sau đây sẽ bị phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 02 năm đến 03 năm: a) Chôn, lấp, đổ, thải ra môi trường trái pháp luật từ 1.000 kilôgam đến dưới 3.000 kilôgam chất thải nguy hại có thành phần nguy hại đặc biệt vượt ngưỡng chất thải nguy hại theo quy định của pháp luật hoặc có chứa chất phải loại trừ theo Phụ lục A Công ước Stockholm về các chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy hoặc từ 3.000 kilôgam đến dưới 10.000 kilôgam chất thải nguy hại khác; b) Chôn, lấp, đổ, thải ra môi trường trái pháp luật từ 500 kilôgam đến dưới 1.000 kilôgam chất thải nguy hại có thành phần nguy hại đặc biệt vượt ngưỡng chất thải nguy hại theo quy định của pháp luật hoặc có chứa chất phải loại trừ theo Phụ lục A Công ước Stockholm về các chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy hoặc từ 1.500 kilôgam đến dưới 3.000 kilôgam chất thải nguy hại khác nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định tại Điều này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm; c) Xả thải ra môi trường từ 500 mét khối (m3) trên ngày đến dưới 5.000 mét khối (m3) trên ngày nước thải có thông số môi trường nguy hại vượt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường từ 03 lần đến dưới 05 lần hoặc từ 300 mét khối (m3) trên ngày đến dưới 500 mét khối (m3) trên ngày nước thải có thông số môi trường nguy hại vượt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường 05 lần trở lên; d) Xả thải ra môi trường 500 mét khối (m3) trên ngày trở lên nước thải có thông số môi trường nguy hại vượt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường từ 02 lần đến dưới 03 lần hoặc từ 300 mét khối (m3) trên ngày đến dưới 500 mét khối (m3) trên ngày nước thải có thông số môi trường nguy hại vượt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường từ 03 lần đến dưới 05 lần hoặc từ 100 mét khối (m3) trên ngày đến dưới 300 mét khối (m3) trên ngày nước thải có thông số môi trường nguy hại vượt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường 05 lần trở lên nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định tại Điều này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm; đ) Thải ra môi trường từ 150.000 mét khối (m3) trên giờ đến dưới 300.000 mét khối (m3) trên giờ khí thải có thông số môi trường nguy hại vượt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường từ 03 lần đến dưới 05 lần hoặc từ 100.000 mét khối (m3) trên giờ đến dưới 150.000 mét khối (m3) trên giờ khí thải có thông số môi trường nguy hại vượt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường 05 lần trở lên; Điều này được sửa đổi, bổ sung lần thứ hai theo quy định tại khoản 12 Điều 1 của Luật số 86/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự, có hiệu lực kể từ ngày 01 tháng 7 năm 2025. e) Thải ra môi trường 150.000 mét khối (m3) trên giờ trở lên khí thải có thông số môi trường nguy hại vượt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường từ 02 lần đến dưới 03 lần hoặc từ 100.000 mét khối (m3) trên giờ đến dưới 150.000 mét khối (m3) trên giờ khí thải có thông số môi trường nguy hại vượt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường từ 03 lần đến dưới 05 lần hoặc từ 50.000 mét khối (m3) trên giờ đến dưới 100.000 mét khối (m3) trên giờ khí thải có thông số môi trường nguy hại vượt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường 05 lần trở lên nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định tại Điều này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm; g) Chôn, lấp, đổ, thải ra môi trường trái pháp luật chất thải rắn thông thường từ 100.000 kilôgam đến dưới 200.000 kilôgam hoặc từ 70.000 kilôgam đến dưới 100.000 kilôgam nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định tại Điều này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm; h) Xả thải ra môi trường nước thải, chôn, lấp, đổ, thải ra môi trường chất thải rắn hoặc phát tán khí thải có chứa chất phóng xạ vượt giá trị liều từ 50 milisivơ (mSv) trên năm đến dưới 200 milisivơ (mSv) trên năm hoặc giá trị suất liều từ 0,0025 milisivơ (mSv) trên giờ đến dưới 0,01 milisivơ (mSv) trên giờ. 2. Đối với các trường hợp phạm tội thuộc một trong những tình tiết sau đây, hình phạt sẽ là phạt tiền từ 1.000.000.000 đồng đến 2.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 03 năm đến 05 năm: a) Chôn, lấp, đổ, thải ra môi trường trái pháp luật từ 3.000 kilôgam đến dưới 5.000 kilôgam chất thải nguy hại có thành phần nguy hại đặc biệt vượt ngưỡng chất thải nguy hại theo quy định của pháp luật hoặc có chứa chất phải loại trừ theo Phụ lục A Công ước Stockholm về các chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy hoặc từ 10.000 kilôgam đến dưới 50.000 kilôgam chất thải nguy hại khác; b) Xả thải ra môi trường từ 5.000 mét khối (m3) trên ngày đến dưới 10.000 mét khối (m3) trên ngày nước thải có thông số môi trường nguy hại vượt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường từ 03 lần đến dưới 05 lần hoặc từ 500 mét khối (m3) trên ngày đến dưới 5.000 mét khối (m3) trên ngày nước thải có thông số môi trường nguy hại vượt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường 05 lần trở lên; c) Thải ra môi trường từ 300.000 mét khối (m3) trên giờ đến dưới 500.000 mét khối (m3) trên giờ khí thải có thông số môi trường nguy hại vượt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường từ 03 lần đến dưới 05 lần hoặc từ 150.000 mét khối (m3) trên giờ đến dưới 300.000 mét khối (m3) trên giờ khí thải có thông số môi trường nguy hại vượt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường 05 lần trở lên; d) Chôn, lấp, đổ, thải ra môi trường trái pháp luật chất thải rắn thông thường từ 200.000 kilôgam đến dưới 500.000 kilôgam; đ) Xả thải ra môi trường nước thải, chôn, lấp, đổ, thải ra môi trường chất thải rắn hoặc phát tán khí thải có chứa chất phóng xạ vượt giá trị liều từ 200 milisivơ (mSv) trên năm đến dưới 400 milisivơ (mSv) trên năm hoặc giá trị suất liều từ 0,01 milisivơ (mSv) trên giờ đến dưới 0,02 milisivơ (mSv) trên giờ; e) Gây hậu quả nghiêm trọng. 3. Những hành vi phạm tội thuộc một trong các trường hợp nghiêm trọng hơn sau đây sẽ bị phạt tiền từ 2.000.000.000 đồng đến 6.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 05 năm đến 07 năm: a) Chôn, lấp, đổ, thải ra môi trường trái pháp luật 5.000 kilôgam trở lên chất thải nguy hại có thành phần nguy hại đặc biệt vượt ngưỡng chất thải nguy hại theo quy định của pháp luật hoặc có chứa chất phải loại trừ theo Phụ lục A Công ước Stockholm về các chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy hoặc 50.000 kilôgam trở lên chất thải nguy hại khác; b) Xả thải ra môi trường 10.000 mét khối (m3) trên ngày trở lên nước thải có thông số môi trường nguy hại vượt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường từ 03 lần đến dưới 05 lần hoặc 5.000 mét khối (m3) trên ngày trở lên nước thải có thông số môi trường nguy hại vượt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường 05 lần trở lên; c) Thải ra môi trường 500.000 mét khối (m3) trên giờ trở lên khí thải có thông số môi trường nguy hại vượt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường từ 03 lần đến dưới 05 lần hoặc 300.000 mét khối (m3) trên giờ trở lên khí thải có thông số môi trường nguy hại vượt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường 05 lần trở lên; d) Chôn, lấp, đổ, thải ra môi trường trái pháp luật chất thải rắn thông thường 500.000 kilôgam trở lên; đ) Xả thải ra môi trường nước thải, chôn, lấp, đổ, thải ra môi trường chất thải rắn hoặc phát tán khí thải có chứa chất phóng xạ vượt giá trị liều 400 milisivơ (mSv) trên năm trở lên hoặc giá trị suất liều 0,02 milisivơ (mSv) trên giờ trở lên; e) Gây hậu quả rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng. 4. Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị áp dụng hình phạt bổ sung là phạt tiền từ 60.000.000 đồng đến 400.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm. 5. Đối với pháp nhân thương mại phạm tội theo quy định tại Điều này, mức phạt được áp dụng như sau: a) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 1 Điều này, thì bị phạt tiền từ 6.000.000.000 đồng đến 14.000.000.000 đồng; b) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 2 Điều này, thì bị phạt tiền từ 14.000.000.000 đồng đến 24.000.000.000 đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 02 năm; c) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 3 Điều này, thì bị phạt tiền từ 24.000.000.000 đồng đến 40.000.000.000 đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 01 năm đến 03 năm; d) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại Điều 79 của Bộ luật này, thì bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn; đ) Pháp nhân thương mại còn có thể bị phạt tiền từ 2.000.000.000 đồng đến 10.000.000.000 đồng, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định từ 01 năm đến 03 năm. |
“`
