Thanh Hóa đang đối mặt với khủng hoảng rác thải nghiêm trọng do tốc độ đô thị hóa nhanh chóng, phát sinh hơn 2.500 tấn rác mỗi ngày nhưng hệ thống thu gom và xử lý còn lạc hậu, không đủ đáp ứng. Các bãi rác lớn như Đông Nam, Sầm Sơn, Bỉm Sơn đều trong tình trạng quá tải trầm trọng, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng như nước rỉ rác, mùi hôi thối nồng nặc, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và cuộc sống của người dân, dẫn đến nhiều cuộc phản đối. Một dự án nhà máy đốt rác phát điện tại Bỉm Sơn, được kỳ vọng giải quyết vấn đề, dù đã được phê duyệt từ năm 2017 với vốn đầu tư lớn, nhưng vẫn chậm tiến độ kéo dài. Tình hình thi công ì ạch khiến khả năng hoàn thành đúng hạn vào cuối năm 2026 là rất thấp, gây bức xúc lớn trong cộng đồng đang mòn mỏi chờ đợi một giải pháp bền vững.
Khi hạ tầng “kiệt sức” trước tốc độ đô thị hóa chóng mặt
Với vị thế là một trong những tỉnh có diện tích và quy mô dân số hàng đầu cả nước, Thanh Hóa đang phải đối mặt với áp lực khổng lồ từ rác thải sinh hoạt, hệ quả tất yếu của quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa mạnh mẽ.
Thống kê cho thấy, mỗi ngày Thanh Hóa phát sinh hơn 2.500 tấn rác thải. Tuy nhiên, tỷ lệ thu gom và xử lý theo tiêu chuẩn vẫn chưa tương xứng với khối lượng khổng lồ này. Nhiều địa phương vẫn phụ thuộc vào công nghệ và phương thức xử lý lạc hậu, chủ yếu là chôn lấp thủ công hoặc sử dụng các lò đốt công suất nhỏ. Hậu quả là các bãi rác lớn như Đông Nam, Sầm Sơn, Bỉm Sơn… liên tục trong tình trạng “báo động đỏ” do quá tải nghiêm trọng so với dung tích thiết kế ban đầu.
Đáng lo ngại hơn, nước rỉ rác không được xử lý triệt để đang tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm nguồn nước ngầm và mặt. Mùi hôi thối nồng nặc, dai dẳng bủa vây các khu dân cư lân cận, đặc biệt trầm trọng hơn vào mùa nắng nóng hay những cơn mưa.
Một cư dân địa phương sinh sống gần bãi rác không giấu nổi sự bức xúc: “Trong nhiều năm qua, chúng tôi đã phải gánh chịu cảnh sống chung với ruồi muỗi và mùi hôi thối nồng nặc. Cửa nhà luôn phải đóng kín, nguồn nước giếng khoan giờ đây không còn an toàn để sử dụng trực tiếp. Tình trạng ô nhiễm tại các bãi tập kết và xử lý rác đã gây ra sự xáo trộn nghiêm trọng đến cuộc sống sinh hoạt thường ngày của người dân.”
Bãi rác Đông Nam: Điểm nóng của khủng hoảng môi trường
Vào sáng ngày 22/6, phóng viên chúng tôi đã có mặt tại bãi tập kết và xử lý rác thải Đông Nam, do Công ty CP Môi trường và Đô thị Thanh Hóa vận hành. Khung cảnh tại đây bao trùm bởi sự tĩnh mịch đến đáng ngại, không một bóng xe chở rác ra vào. Thế nhưng, mùi hôi thối từ bãi rác vẫn nồng nặc bốc lên, bao trùm cả không gian. Những đống rác khổng lồ, cao như núi, được che phủ tạm bợ bởi những tấm bạt chuyên dụng màu đen, cho thấy tình trạng quá tải nghiêm trọng.
Trong cuộc trao đổi với phóng viên, bà Nguyễn Thị Thơm (trú tại thôn Hạnh Phúc Đoàn, phường Đông Quang) – một hộ dân sống gần bãi rác Đông Nam – bày tỏ: “Sự xung đột giữa một bãi rác quá tải và không gian sống của cộng đồng đã dẫn đến vô số vụ việc bức xúc. Đỉnh điểm là việc người dân buộc phải chặn xe chở rác, bởi không thể chịu đựng thêm mức độ ô nhiễm tồi tệ.”
“Vào những ngày trời nồm, mùi hôi thối nồng nặc theo từng luồng gió quẩn quanh, xộc thẳng vào làng. Dù đã cố gắng đóng kín mọi cánh cửa, chúng tôi vẫn hoàn toàn bất lực trước mùi khó chịu này,” bà Thơm nhấn mạnh với vẻ mặt đầy bức xúc.
Chia sẻ cùng nỗi niềm, ông Trần Văn Hiến (cũng sinh sống tại thôn Hạnh Phúc Đoàn) cho biết: “Đã hơn một tháng kể từ khi người dân phản đối và buộc phải chặn đường vào bãi rác. Hiện tại, nhà máy chỉ đang xử lý lượng rác tồn đọng cũ. Tuy nhiên, mỗi khi có gió lớn, mùi hôi thối vẫn nồng nặc lan tỏa, gây ra sự xáo trộn nghiêm trọng đến mọi sinh hoạt hàng ngày của gia đình tôi.”
Mong muốn chung của các hộ dân nơi đây là một giải pháp xử lý rác thải hiệu quả, bền vững, không gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường. Họ khát khao được sống trong một môi trường trong lành, an toàn, yên tâm lao động sản xuất, không còn phải chứng kiến cảnh ô nhiễm trầm trọng như hiện nay.
Dự án đốt rác phát điện: 20 năm “treo”, hạ tầng vẫn “ngổn ngang”
Chiều cùng ngày, phóng viên tiếp tục thâm nhập bãi rác Núi Voi tại phường Bỉm Sơn và tận mắt chứng kiến những “ngọn núi” rác khổng lồ, cao hàng chục mét, trải dài trên khu đất rộng khoảng 3 hecta.
Những bãi rác khổng lồ này chất cao như núi, phơi mình lộ thiên ngay sát trục đường chính và không ngừng bốc lên mùi hôi thối nồng nặc, minh chứng cho việc thiếu vắng biện pháp xử lý triệt để.
Được biết, bãi rác Núi Voi do Công ty CP Môi trường và Công trình đô thị Bỉm Sơn vận hành từ năm 2000, có chức năng tiếp nhận và xử lý rác thải sinh hoạt cho khu vực. Sau 26 năm hoạt động, khối lượng rác tồn lưu đã đạt mức khoảng 2 triệu tấn. Đáng chú ý, phương thức xử lý chính vẫn là chôn lấp, kết hợp rắc vôi và phun khử khuẩn mang tính tạm thời.
Dự án Nhà máy đốt rác thải sinh hoạt phát điện tại phường Bỉm Sơn, do Công ty TNHH năng lượng môi trường Tianyu Thanh Hóa làm chủ đầu tư, có quy mô diện tích 100.422m2. Dự án được thiết kế với công suất xử lý 1.000 tấn chất thải rắn sinh hoạt mỗi ngày đêm, chia thành hai giai đoạn (giai đoạn I: 500 tấn/ngày đêm, phát điện 18MW; giai đoạn II: 500 tấn/ngày đêm, phát điện 18MW). Với tổng vốn đầu tư ước tính khoảng 90 triệu USD (tương đương 2.051,1 tỷ đồng), mục tiêu của dự án là tận thu nhiệt để phát điện và biến chất thải trơ thành vật liệu xây dựng, qua đó góp phần cải thiện môi trường, tạo cơ hội việc làm và tăng nguồn thu ngân sách địa phương.
Dự án nhà máy xử lý rác thải phát điện này đã được UBND tỉnh Thanh Hóa chấp thuận chủ trương đầu tư từ năm 2017. Với tổng vốn đầu tư ban đầu khoảng 90 triệu USD, sau nhiều lần điều chỉnh, đến năm 2025, dự án tiếp tục được gia hạn tiến độ, với mục tiêu hoàn thành chậm nhất vào tháng 12/2026 và đi vào vận hành thương mại từ tháng 4/2027.
Tuy nhiên, theo ghi nhận thực tế của phóng viên tại hiện trường, tình hình thi công vẫn hết sức ì ạch. Chỉ lác đác vài máy xúc đang san gạt đất; tốc độ triển khai vô cùng chậm chạp; phần xây dựng cơ bản vẫn còn ngổn ngang, thiếu đồng bộ. Với tiến độ thực tế như hiện nay, việc dự án có thể “về đích” đúng hạn vào cuối năm 2026 đang trở thành một câu hỏi lớn đầy thách thức.
Ông Nguyễn Văn T (trú tại phường Bỉm Sơn) không giấu nổi sự ngán ngẩm: “Bãi rác đã chất đầy ứ hàng chục năm nay. Mỗi khi trời nắng, mùi hôi thối nồng nặc bốc lên đến mức không thể thở nổi. Bãi rác đã quá tải từ rất lâu rồi, nhưng người dân chúng tôi vẫn phải mòn mỏi chờ đợi nhà máy đi vào hoạt động.”
Áp lực từ những “núi rác” lộ thiên khổng lồ đang đè nặng lên môi trường sống và trực tiếp đe dọa sức khỏe của hàng trăm hộ dân sinh sống gần các bãi tập kết, xử lý rác tại Thanh Hóa. Câu hỏi đặt ra là các cơ quan chức năng sẽ có những giải pháp và hành động cụ thể nào để giải quyết dứt điểm bài toán khủng hoảng rác thải cấp bách này?
Kỳ 2: Chậm tiến độ: Những nút thắt nào đang cản trở đầu tư?
