Tỉnh Quảng Ninh đang đối mặt với thách thức lớn trong quản lý hơn 1.000 tấn chất thải rắn sinh hoạt phát sinh mỗi ngày, trong đó hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý còn thiếu đồng bộ, dẫn đến ùn ứ và ô nhiễm môi trường. Nguyên nhân bao gồm ý thức người dân hạn chế, các điểm tập kết tạm bợ, bãi chôn lấp quá tải, công nghệ xử lý lạc hậu và sự chậm trễ kéo dài trong triển khai các dự án nhà máy xử lý mới. Dự kiến đến năm 2026, tỉnh sẽ thiếu năng lực xử lý cho khoảng 440-460 tấn rác mỗi ngày cùng với lượng tồn đọng khổng lồ. Để ứng phó, Quảng Ninh đang đẩy mạnh các giải pháp cấp bách như nâng cấp công nghệ hiện có, tối ưu hóa đồng xử lý và tập trung thu hút đầu tư vào các khu xử lý chuyên sâu. Đặc biệt, tỉnh đang triển khai dự án điện rác tại Thống Nhất (công suất 1.300 tấn/ngày) và nghiên cứu các công nghệ tiên tiến, không phát thải như phân hủy nhiệt để giải quyết triệt để vấn đề rác thải.
Quản lý chất thải rắn: Những thách thức nan giải và tồn đọng cấp bách
Mỗi ngày, tỉnh Quảng Ninh đối mặt với việc phát sinh hơn 1.000 tấn chất thải rắn sinh hoạt, trong đó 80% tập trung tại các đô thị trọng điểm như Hạ Long, Cẩm Phả, Đông Triều, Uông Bí và Móng Cái. Song, hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý vẫn chưa đạt được sự đồng bộ và hiệu quả cần thiết, dẫn đến tình trạng ùn ứ chất thải đáng báo động.
Tình trạng này bắt nguồn từ nhiều yếu tố, bao gồm ý thức tuân thủ pháp luật về bảo vệ môi trường của một bộ phận người dân còn hạn chế, dẫn đến việc vứt rác không đúng nơi quy định và thiếu chủ động trong phân loại chất thải tại nguồn. Bên cạnh đó, 884 điểm tập kết chất thải rắn sinh hoạt hiện hữu, được xây dựng trước khi Luật Bảo vệ môi trường 2020 có hiệu lực, phần lớn vẫn là các điểm tạm bợ, chưa đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật và các yêu cầu về vệ sinh môi trường, gây mất mỹ quan đô thị và tiềm ẩn nguy cơ dịch bệnh.
Dù có sự tham gia của 18 tổ chức, doanh nghiệp cùng 63 xe chuyên dụng và hàng trăm phương tiện thu gom thủ công, công suất của hệ thống vẫn chưa theo kịp tốc độ phát sinh chất thải. Lượng rác thải khổng lồ từ cộng đồng và thói quen xả thải không tập trung trong ngày đã khiến tình trạng ùn ứ trở nên phổ biến.
Hệ thống khu chôn lấp và nhà máy xử lý rác phân bố thiếu đồng đều. Nhiều bãi chôn lấp đã đạt hoặc vượt ngưỡng công suất thiết kế nhưng vẫn buộc phải tiếp nhận, gây ra ô nhiễm nghiêm trọng và bức xúc trong cộng đồng. Hơn nữa, công nghệ đốt rác tại các nhà máy xử lý chất thải rắn sinh hoạt còn lạc hậu, chậm được nâng cấp, dẫn đến hiệu suất xử lý thấp, không đáp ứng được nhu cầu thực tế.
Các điểm tập kết rác thải nằm gần khu dân cư tập trung, cùng với khối lượng rác lớn, đã tác động tiêu cực đến chất lượng cuộc sống, đặc biệt vào mùa hè oi bức, mùi hôi thối phát tán gây khó chịu và ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Song song đó, các khu xử lý rác hiện hữu còn thiếu đầu tư đồng bộ, hiện đại, thường xuyên trong tình trạng quá tải, tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng cho toàn khu vực.
Mặc dù quy hoạch định hướng xây dựng 17 khu xử lý chất thải rắn sinh hoạt, nhưng cho đến nay, chỉ có 9 khu đi vào vận hành toàn diện, 1 khu hoạt động một phần, 2 khu đang trong quá trình đầu tư và 5 khu vẫn chưa được khởi công. Điều đáng lo ngại là nhiều dự án đã được cấp phép, lựa chọn nhà đầu tư và triển khai thi công từ lâu nhưng vẫn trì trệ, chưa hoàn thành. Điển hình là Nhà máy xử lý rác thải xã Bình Khê đã chậm trễ gần 4 năm trong việc triển khai giai đoạn 2, hiện chỉ vận hành giai đoạn 1 với công suất 100 tấn/ngày, để lại hơn 13.000 tấn rác tồn đọng. Tương tự, dự án Trung tâm xử lý chất thải rắn tại Vũ Oai và Hòa Bình (TP. Hạ Long) của Công ty CP Tập đoàn Indevco, với công suất thiết kế 900 tấn/ngày, đã chậm tiến độ hơn 60 tháng.
Với những bất cập hiện hữu, công suất tiếp nhận của các bãi chôn lấp và khu xử lý hiện tại chỉ đáp ứng được khoảng 1.000 tấn rác thải phát sinh mỗi ngày. Tuy nhiên, dự kiến đến năm 2026, khi nhiều bãi chôn lấp đã quá tải, các cơ sở xử lý nhỏ lẻ ngừng hoạt động và nếu các nhà máy mới không kịp hoàn thành trong năm 2025, tỉnh sẽ phải đối mặt với một khoảng trống xử lý khổng lồ, lên tới 440-460 tấn chất thải rắn sinh hoạt mỗi ngày không có nơi tiếp nhận.
Nếu các bãi chôn lấp Cống To (Tiên Yên), Vũ Oai (Thống Nhất) và cơ sở xử lý rác Cầu Cao (Vân Đồn) phải ngừng hoạt động, Nhà máy xử lý rác thải Khe Giang hiện tại chỉ có thể ứng phó trong tình huống cấp bách, sử dụng lò dự phòng để đốt rác cho một số phường thuộc khu vực Cẩm Phả cũ. Các nguồn chất thải từ các địa phương khác sẽ gần như không thể được xử lý kịp thời.
Điện rác: Giải pháp đột phá song hành cùng công nghệ xử lý tiên tiến
Dự báo từ năm 2026, tỉnh Quảng Ninh sẽ đối mặt với tình trạng khoảng 440-460 tấn chất thải rắn sinh hoạt phát sinh mỗi ngày (tương đương 165.000 tấn/năm) không có nơi xử lý, do các bãi chôn lấp đã quá tải và các nhà máy hiện hữu không đủ năng lực. Thêm vào đó, gần 1,6 triệu tấn rác tồn đọng khổng lồ tại Đồng Mỏ (Mông Dương), bãi chôn lấp tạm Vũ Oai (Thống Nhất) và Trung tâm xử lý chất thải rắn của Indevco tại Vũ Oai, Hòa Bình vẫn đang được lưu trữ mà chưa được xử lý theo quy định.
Trong kịch bản lạc quan nhất, dự án điện rác tại xã Thống Nhất dự kiến sẽ đi vào hoạt động từ năm 2027. Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách cho tỉnh phải khẩn trương triển khai các biện pháp ứng phó để xử lý lượng chất thải rắn phát sinh hàng ngày (440-460 tấn) đang thiếu nơi tiếp nhận. Nếu không có giải pháp kịp thời, lượng rác tồn đọng và phát sinh sẽ gia tăng nhanh chóng, đe dọa nghiêm trọng đến môi trường.
Nhằm ứng phó với tình hình này, tỉnh đã chủ động đề xuất nhiều phương án cấp bách: bổ sung ô chôn lấp tại Khu xử lý rác Vũ Oai (Thống Nhất) để tiếp nhận chất thải từ các phường phía Đông TP. Hạ Long cũ, Cẩm Phả và khu vực lân cận kể từ 01/01/2026; tối ưu hóa việc đồng xử lý chất thải rắn sinh hoạt trong các nhà máy xi măng; đồng thời, yêu cầu các nhà máy xử lý rác hiện hữu nâng cấp dây chuyền, thay thế công nghệ cũ bằng công nghệ mới để tăng cường công suất tiếp nhận và xử lý.
Tại Nhà máy xử lý rác thải Khe Giang (phường Yên Tử), công nghệ do Công ty CP Đầu tư và Xây dựng Việt Long đầu tư từ năm 2015 đã trở nên lạc hậu, không còn đáp ứng được yêu cầu thực tế. Trước thực trạng này, ngày 13/8/2025, Công ty đã đề xuất với UBND tỉnh và các sở, ngành liên quan về việc lắp đặt dây chuyền xử lý chất thải thông thường công suất 100 tấn/ngày bằng công nghệ “khí hóa phát điện” nhằm nâng cao năng lực xử lý. Nếu được chấp thuận, dây chuyền này dự kiến sẽ hoàn thành và đi vào hoạt động vào cuối năm 2026.
 |
| Việc từng bước hình thành các khu xử lý chất thải chuyên sâu trên địa bàn tỉnh, được đầu tư đồng bộ với công nghệ không phát thải, năng lượng tái tạo và mô hình tuần hoàn, là mục tiêu và nhiệm vụ cấp bách trong bối cảnh lượng rác thải ngày càng gia tăng. |
Nhằm hiện thực hóa tầm nhìn về các khu xử lý chất thải chuyên sâu, tích hợp công nghệ không phát thải, năng lượng tái tạo và mô hình tuần hoàn, Hội đồng nhân dân tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 262/NQ-HĐND (ngày 26/02/2025). Nghị quyết này hướng tới thu hút các nhà đầu tư có năng lực và kinh nghiệm, đầu tư vào các dự án xử lý chất thải với công nghệ hiện đại, giảm thiểu tối đa tác động môi trường, đồng thời chú trọng tái sử dụng chất thải làm nhiên liệu sản xuất, sản phẩm tái chế và thu hồi năng lượng.
Để cụ thể hóa Nghị quyết trên, ngày 07/10/2025, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 3745/QĐ-UBND, chấp thuận điều chỉnh chủ trương đầu tư và nhà đầu tư cho dự án Trung tâm xử lý chất thải rắn tại xã Thống Nhất. Dự án được bổ sung mục tiêu xử lý rác bằng công nghệ đốt phát điện (điện rác) với công suất 1.300 tấn/ngày trên diện tích khoảng 10ha, cùng công suất phát điện khoảng 15MW. Khi đi vào hoạt động, nhà máy không chỉ xử lý lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh hàng ngày từ TP. Hạ Long và Cẩm Phả cũ (khoảng 500 tấn/ngày) mà còn dành 800 tấn/ngày để xử lý lượng rác thải đang tồn đọng tại xã Thống Nhất, dự kiến hoàn tất toàn bộ lượng rác tồn lưu trong vòng 4 năm.
Mặc dù việc thu hút các nhà đầu tư sở hữu công nghệ xử lý chất thải hiện đại là thiết yếu, tỉnh cần tiến hành nghiên cứu và đánh giá kỹ lưỡng các phương án công nghệ khác nhau. Qua đó, có thể so sánh, nhận định ưu nhược điểm của từng loại để đưa ra lựa chọn đầu tư phù hợp nhất, giảm thiểu tối đa rủi ro ô nhiễm môi trường từ tro, bụi và khí thải sau quá trình xử lý.
Dự án điện rác sắp được triển khai tại xã Thống Nhất đại diện cho một bước tiến công nghệ mới. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia nhận định rằng công nghệ này chưa phải là tối ưu hoàn toàn do vẫn có phát thải khí và tạo ra tro đáy, tro bay. Do đó, các sở, ngành liên quan cần khẩn trương nghiên cứu, tham mưu UBND tỉnh về việc đa dạng hóa các giải pháp công nghệ tiên tiến khác, nhằm xử lý triệt để lượng chất thải khổng lồ đang tồn đọng tại các bãi rác trên địa bàn.
Đồng thời, việc nghiên cứu và áp dụng công nghệ xử lý chất thải bằng phân hủy nhiệt (nhiệt phân) là vô cùng cần thiết, đặc biệt khi đã có những kiểm chứng về tính ổn định và hiệu quả tại nhiều địa phương trên cả nước. Đây là công nghệ ưu việt với đặc điểm không phát thải, tạo ra các sản phẩm giá trị như khí tổng hợp, dầu tái sinh và than sinh học. Quá trình này hoàn toàn không phát sinh dioxin, furan, tro bụi hay khí độc hại, không yêu cầu ống khói. Khí gas thu hồi được tái sử dụng để duy trì nhiệt cho lò, trong khi dầu tái sinh và than sinh học có thể ứng dụng làm nhiên liệu công nghiệp hoặc cải tạo đất nông nghiệp, mang lại lợi ích môi trường vượt trội so với các công nghệ xử lý rác hiện hành.
 |
| Nghiên cứu và đánh giá hiệu quả các công nghệ đã được áp dụng tại các địa phương khác, nhằm phát triển song hành cùng điện rác, sẽ tối ưu hóa hiệu quả xử lý chất thải và đảm bảo phát triển kinh tế bền vững gắn liền với bảo vệ môi trường. |
Đối với khối lượng rác thải khổng lồ đang tồn đọng tại Mông Dương, Vũ Oai và nhiều bãi chôn lấp khác, cần khẩn trương xem xét lựa chọn các nhà thầu có năng lực để lắp đặt hệ thống lò xử lý tiên tiến, hiện đại, không phát thải. Song song đó, các sở, ngành liên quan cần thường xuyên đánh giá, hậu kiểm chặt chẽ để thẩm định tính ưu việt của từng công nghệ, làm cơ sở cho việc lựa chọn chủ đầu tư cho các khu xử lý chất thải nằm trong quy hoạch nhưng chưa có nhà đầu tư. Biện pháp này không chỉ giải quyết kịp thời rác thải tồn đọng và phát sinh hàng ngày, mà còn góp phần xây dựng Quảng Ninh theo tiêu chí xanh, sạch, đẹp, nâng cao chất lượng cuộc sống và phục vụ mục tiêu phát triển du lịch chất lượng cao mà tỉnh đã kiên định theo đuổi.
