Tái sử dụng nước thải đang trở thành giải pháp ưu tiên hàng đầu để đối phó với tình trạng khan hiếm và ô nhiễm nguồn nước toàn cầu. Nhiều quốc gia như Hoa Kỳ, Ai Cập, Nhật Bản đã xây dựng khung pháp lý chặt chẽ, ứng dụng công nghệ tiên tiến và đa dạng hóa mục đích sử dụng nước tái chế, từ tưới tiêu nông nghiệp, công nghiệp đến bổ sung môi trường tự nhiên, nổi bật là nhà máy xử lý lớn nhất thế giới ở Ai Cập.
Châu Âu cũng đang tăng cường chiến lược tái sử dụng nước trước tình trạng hạn hán ngày càng nghiêm trọng, dù tiềm năng vẫn còn lớn. Việt Nam, với tỷ lệ xử lý nước thải đô thị còn khiêm tốn, cũng đang định vị tái sử dụng nước là trọng tâm chiến lược để đảm bảo an ninh nguồn nước bền vững trong dài hạn. Mục tiêu chung là biến nước thải thành tài nguyên quý giá, góp phần vào chu trình kinh tế xanh.
Chiến lược toàn cầu trong tái sử dụng nước thải
Trong bối cảnh khan hiếm và ô nhiễm nguồn nước ngày càng trầm trọng, tái sử dụng nước thải nổi lên như một giải pháp ưu tiên hàng đầu, bổ sung đáng kể vào nguồn nước sạch. Nhiều quốc gia đã thiết lập khung pháp lý chặt chẽ, quy định rõ ràng về quy trình xử lý, thu hồi, sử dụng nước tái tạo cùng quyền và trách nhiệm liên quan, thể hiện qua các giấy phép và quy định chuyên biệt.
Hoa Kỳ: Tối ưu hóa đa mục đích nguồn nước tái chế
Hoa Kỳ hiện tái sử dụng khoảng 7-8% tổng lượng nước thải cho nhiều mục đích đa dạng. Các ứng dụng chính bao gồm tưới tiêu cảnh quan đô thị và sân golf; cấp nước cho nông nghiệp (trồng trọt, chăn nuôi), chiếm tỷ trọng cao nhất; tạo vùng đệm sinh thái; duy trì môi trường tự nhiên (bổ sung cho vùng đất ngập nước, duy trì dòng chảy sông suối); và phục vụ công nghiệp (sản xuất, làm mát, vệ sinh thiết bị…).
 |
| Dự án mẫu xử lý nước thải ở Illinois – Hoa Kỳ (Ảnh: Sustainable Brands). |
Công tác quản lý tái sử dụng nước thải tại Mỹ được quy định một cách hệ thống và toàn diện, từ cấp liên bang (qua Đạo luật Môi trường Quốc gia – NEPA, các đạo luật bảo vệ tài nguyên sinh học, cảnh quan và văn hóa) đến cấp bang. Dựa trên các khung pháp lý và hướng dẫn liên bang, nhiều bang đã ban hành chính sách, quy định, cùng các hướng dẫn tài chính, kỹ thuật và quản lý chi tiết nhằm thúc đẩy hoạt động này.
Nước thải sau xử lý tại Mỹ được phân bổ cho nhiều lĩnh vực, bao gồm sử dụng cho đô thị, nông nghiệp, công nghiệp, cảnh quan, giải trí, cấp nước sinh hoạt và duy trì môi trường (như bổ cập nước cho vùng đất ngập nước, tăng cường dòng chảy sông suối).
Các bang tại Mỹ đã xây dựng quy định và hướng dẫn cụ thể cho từng mục đích tái sử dụng, bao gồm yêu cầu về chất lượng nước, công nghệ xử lý, quy trình quan trắc, giám sát và khoảng cách an toàn tối thiểu đến các giếng cấp nước. Các thông số chất lượng nước như pH, BOD, độ đục, Fecal Coliform và Clo dư được kiểm soát nghiêm ngặt. Việc cấp phép tái sử dụng nước thải có thể được thực hiện thông qua giấy phép riêng hoặc tích hợp vào các giấy phép tài nguyên nước hiện có của bang.
Ai Cập: Dẫn đầu với nhà máy xử lý nước thải quy mô nhất toàn cầu
 |
| Nhà máy xử lý nước thải Bahr El-Baqar. (Nguồn: cairoscene) |
Nhà máy Bahr El-Baqar, một công trình biểu tượng với kinh phí đầu tư 20 tỷ bảng Ai Cập (tương đương 1,28 tỷ USD), được trang bị hệ thống vận hành hiện đại, xử lý nước thải qua các quy trình bơm, ngưng tụ, gạn lọc và khử trùng. Với công suất ấn tượng 5,6 triệu m3/ngày, dự án này không chỉ tiết kiệm hàng tỷ m3 nước mà còn biến nước thải thành nguồn tài nguyên quý giá, phục vụ công tác cải tạo và tưới tiêu hơn 1.600 km2 đất nông nghiệp tại khu vực Bắc Sinai, khẳng định vai trò tiên phong của quốc gia Bắc Phi này trong quản lý tài nguyên nước.
Châu Âu: Từ thách thức khan hiếm đến chiến lược tái sử dụng nước
Trong những thập kỷ gần đây, châu Âu phải đối mặt với tình trạng khan hiếm nước và hạn hán ngày càng phổ biến, ảnh hưởng đến ít nhất 11% dân số trên 17% diện tích lục địa. Đặc biệt, khu vực Địa Trung Hải (Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Ý, miền Nam Pháp, Hy Lạp, Cộng hòa Síp và Malta) chứng kiến 20% dân số thường xuyên chịu căng thẳng về nước, và hơn 50% vào mùa hè. Mặc dù hơn 40.000 triệu m3 nước thải được xử lý mỗi năm tại châu Âu, chỉ khoảng 964 triệu m3 (tương đương 2,4%) được tái sử dụng, cho thấy tiềm năng lớn chưa được khai thác.
Nhận thức được điều này, Liên minh châu Âu đã chính thức công nhận và tích hợp vai trò tiềm năng của nước thải đã qua xử lý như một nguồn cung cấp nước thay thế vào các chiến lược quan trọng. Tái sử dụng nước thải được xác định là lĩnh vực ưu tiên hàng đầu trong Kế hoạch thực hiện chiến lược của Đối tác Sáng kiến châu Âu về nước và là mục tiêu cụ thể trong Chiến dịch truyền thông “Kế hoạch chi tiết để bảo vệ tài nguyên nước của châu Âu”, nhấn mạnh cam kết của khối đối với việc tối đa hóa sử dụng bền vững nguồn nước này.
Nhật Bản: Hệ thống tiêu chuẩn và công nghệ tiên tiến trong quản lý nước thải
Nhằm tối ưu hóa hoạt động tái sử dụng nước thải, Chính phủ Nhật Bản đã ban hành tiêu chuẩn kỹ thuật toàn diện vào năm 2005, tập trung kiểm soát 7 thông số ô nhiễm chính, được điều chỉnh linh hoạt theo từng mục đích sử dụng. Song song đó, Bộ Đất đai, Giao thông, Hạ tầng kỹ thuật và Du lịch Nhật Bản đã phát triển và công bố các hướng dẫn kỹ thuật chi tiết, bao gồm cả các quy định về hệ thống tái sử dụng nước thải tích hợp công nghệ lọc màng siêu lọc (UF) và khử trùng bằng tia UV, thể hiện cam kết mạnh mẽ của quốc gia này trong việc ứng dụng công nghệ hiện đại.
 |
| Nhà máy nước Tokyo có công suất xử lý lên đến 300 nghìn mét khối nước nỗi ngày bằng cách sử dụng công nghệ xử lý ozine và than hoạt tính sinh học. |
Về mặt kỹ thuật, Nhật Bản áp dụng các quy định nghiêm ngặt về mức độ xử lý nước thải tương ứng với mục đích tái sử dụng. Cụ thể, nước thải dùng cho mục đích xả rửa vệ sinh, phun tưới và tạo cảnh quan yêu cầu phải trải qua quá trình lọc cát hoặc xử lý ở cấp độ tương đương hoặc cao hơn. Đối với nước tái sử dụng cho mục đích giải trí, quy trình xử lý keo tụ kết hợp lọc cát hoặc các phương pháp xử lý cao cấp hơn là bắt buộc, đảm bảo an toàn và chất lượng tối ưu.
Australia: Quản lý lượng lớn nước thải và thách thức từ chất thải công nghiệp
Hệ thống thoát nước tại Australia xử lý một khối lượng khổng lồ, hơn 320.000 triệu lít nước thải mỗi năm, tương đương sức chứa của 128.000 hồ bơi tiêu chuẩn Olympic.
Nước thải sinh hoạt từ phòng tắm, nhà vệ sinh, nhà bếp và phòng giặt được thu gom vào hệ thống thoát nước thông qua mạng lưới đường ống ngầm phức tạp. Đặc biệt tại Melbourne, nước thải từ các doanh nghiệp sản xuất được phân loại là “chất thải thương mại”.
Việc xả chất thải thương mại yêu cầu sự cho phép từ các nhà bán lẻ nước do đặc tính chứa nhiều chất ô nhiễm hơn so với nước thải sinh hoạt. Loại nước thải này có thể chứa hóa chất, kim loại nặng, và chất tẩy rửa, tiềm ẩn nguy cơ gây tổn hại môi trường nghiêm trọng và làm tăng đáng kể chi phí xử lý, đòi hỏi các quy trình quản lý và xử lý chuyên biệt.
 |
| Nhà máy xử lý nước thải tại Australia (Ảnh: TTXVN). |
Việt Nam – Tầm nhìn chiến lược: Biến nước thải thành tài nguyên quý giá
 |
| TP. Hà Nội phê duyệt chủ trương đầu tư Dự án xây dựng hệ thống thu gom và nhà máy xử lý nước thải Nam An Khánh giai đoạn 1 với tổng mức đầu tư hơn 430 tỉ đồng (Ảnh minh họa). |
Trước áp lực ngày càng gia tăng của tình trạng thiếu hụt nước, việc tái sử dụng nước sau xử lý đang dần được nhìn nhận là giải pháp then chốt, góp phần củng cố an ninh tài nguyên nước cho Việt Nam trong dài hạn.
Thực trạng hiện nay cho thấy tỷ lệ nước thải đô thị được xử lý tại các nhà máy tập trung còn khá khiêm tốn, chỉ khoảng 18%. Với tốc độ đô thị hóa nhanh chóng, để đáp ứng nhu cầu thu gom và xử lý toàn bộ nước thải từ khu dân cư, đô thị, ven đô và cơ sở dịch vụ, Việt Nam cần phát triển song song cả giải pháp thu gom, xử lý tập trung và các giải pháp xử lý nước thải tại chỗ, nhằm đạt được hiệu quả toàn diện và bền vững.
|
Từ một yếu tố từng bị xem là gánh nặng môi trường, nước thải giờ đây đang được tái định vị vai trò như một thành tố không thể thiếu trong chu trình kinh tế xanh. Việc tái chế và tái sử dụng nước đang dần trở thành trọng tâm chiến lược để Việt Nam bảo đảm an ninh nguồn nước bền vững cho tương lai, mở ra kỷ nguyên mới về quản lý tài nguyên hiệu quả và thân thiện với môi trường. |
