Khảo sát "Phân loại rác tại nguồn tại Việt Nam 2025" do PRO Việt Nam và TGM Research thực hiện tại 6 đô thị lớn, đặc biệt là TP. Hồ Chí Minh, chỉ ra rằng ý thức của người dân về phân loại rác đã rất cao, với 98% sẵn sàng thực hiện. Tuy nhiên, điểm nghẽn chính nằm ở sự thiếu đồng bộ của hạ tầng thu gom và xử lý rác, đặc biệt là việc các xe thu gom dân lập vẫn trộn lẫn rác đã phân loại. Điều này làm suy giảm niềm tin của người dân, dù phân loại rác tại nguồn đã trở thành quy định bắt buộc từ 2025 và TP.HCM có mục tiêu xử lý 90% rác bằng công nghệ hiện đại vào năm 2030. Để giải quyết, cần "tổng tấn công" vào hạ tầng như chuẩn hóa xe thu gom hai ngăn, minh bạch hóa quy trình và có sự tham gia của doanh nghiệp, vì "trái bóng" trách nhiệm đã chuyển sang các nhà quản lý đô thị.
Những số liệu này được tổng hợp từ khảo sát chuyên sâu mang tên “Phân loại rác tại nguồn tại Việt Nam 2025”. Dự án do Liên minh Tái chế Bao bì Việt Nam (PRO Việt Nam) phối hợp cùng TGM Research – đơn vị hàng đầu về nghiên cứu thị trường dựa trên nền tảng công nghệ tiên tiến và thu thập dữ liệu trực tuyến toàn cầu – triển khai từ ngày 12/9 đến 13/11/2025. Khảo sát đã tiếp cận 1.925 cá nhân trong độ tuổi 15-64 tại 6 đô thị lớn: Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, Khánh Hòa, TP. Hồ Chí Minh và Cần Thơ.
 |
| Thực tiễn chỉ rõ, vướng mắc trong phân loại rác tại nguồn không còn nằm ở ý thức của người dân, mà đã chuyển sang thách thức về hạ tầng. |
PRO Việt Nam cùng các đơn vị thành viên đã chính thức công bố kết quả khảo sát này tại hội thảo “Truyền thông và kết nối PRO Việt Nam 2026”, diễn ra vào ngày 30/1/2026. Báo cáo đã khắc họa một cách chân thực và sắc nét bức tranh toàn cảnh về nhận thức cũng như hành vi bảo vệ môi trường của người tiêu dùng tại 6 thành phố trọng điểm.
Dù 98% người dân đã bày tỏ sự sẵn sàng cho một cuộc cách mạng xanh, nhưng thực tế cho thấy, chính sự trì trệ của hệ thống hạ tầng tại siêu đô thị TP. Hồ Chí Minh đang vô tình biến những nỗ lực phân loại rác tại nguồn thành một vở kịch tiêu tốn niềm tin. Đã đến lúc chúng ta cần chấm dứt việc đổ lỗi cho “ý thức” và thẳng thắn đối diện với sự thiếu đồng bộ của bộ máy thực thi.
Theo quy định hiện hành, kể từ ngày 1/1/2025, phân loại rác tại nguồn (PLRTN) đã chính thức chuyển từ khuyến khích tình nguyện thành một mệnh lệnh hành chính bắt buộc. Tại TP. Hồ Chí Minh, lộ trình phát triển được đề ra đầy tham vọng: đến năm 2030, hơn 90% lượng rác thải phải được xử lý thông qua công nghệ hiện đại, loại bỏ phương thức chôn lấp truyền thống tại các bãi rác quy mô lớn như Đa Phước.
Để củng cố mục tiêu này, TP. Hồ Chí Minh đã ban hành các quy định mới về giá dịch vụ thu gom và thiết lập khung hình phạt nghiêm khắc, có thể lên đến hàng triệu đồng nhằm tăng cường tính răn đe. Trên lý thuyết, thành phố đã xây dựng một khuôn khổ vững chắc để chuyển đổi thành một đô thị tuần hoàn. Tuy nhiên, giữa các văn bản pháp lý và thực tiễn triển khai trên đường phố vẫn còn một khoảng cách đáng kể.
Cụ thể hơn, các dữ liệu từ khảo sát “Phân loại rác thải tại nguồn tại Việt Nam 2025” do PRO Việt Nam và TGM Research thực hiện (với trọng tâm là TP. Hồ Chí Minh cùng 5 đô thị lớn khác) đã hé lộ một sự thật gây bất ngờ. Theo đó, điểm nghẽn chính không còn xuất phát từ ý thức của người dân. Thực tế, cộng đồng không hề thờ ơ; minh chứng là 97% người được hỏi bày tỏ sự quan tâm sâu sắc đến môi trường. Riêng tại TP. Hồ Chí Minh, tỷ lệ này còn cao hơn đáng kể ở nhóm người trẻ. Khát khao hành động thể hiện rõ khi 98% khẳng định sẵn sàng tự phân loại rác tại nhà. Thậm chí, họ còn chấp nhận chi trả mức phí cao hơn, với điều kiện rác thải thực sự được tái chế hiệu quả.
Tuy nhiên, khảo sát cũng đã chỉ ra một “vực thẳm” tâm lý sâu sắc: đa số người dân vẫn còn hoài nghi về hành trình xử lý cuối cùng của rác thải. Đặc biệt tại TP. Hồ Chí Minh, hình ảnh những chiếc xe thu gom rác dân lập – lực lượng đảm nhiệm hơn 60% năng lực thu gom của thành phố – với chỉ một ngăn chứa duy nhất, gom lẫn lộn rác tái chế và rác thực phẩm, đã trở thành nỗi ám ảnh, làm suy yếu mọi động lực xanh của cộng đồng.
Tại hội thảo “Truyền thông và kết nối PRO Việt Nam 2026”, một thực tế nghiệt ngã đã được thừa nhận: chúng ta đang yêu cầu người dân tham gia một “trò chơi” khi mà “luật chơi” (hệ thống) và “sân bãi” (cơ sở hạ tầng) vẫn chưa được chuẩn bị kỹ lưỡng.
Cụ thể hơn, trong khi nhiều người dân đã tỉ mỉ phân loại rác thành 3 loại riêng biệt, thì lực lượng thu gom rác dân lập vẫn vận hành những chiếc xe thô sơ, hoàn toàn không có đủ ngăn để phân tách. Các dự án nhà máy đốt rác phát điện tại Củ Chi hay Đa Phước, dù đã khởi động, vẫn chưa thể xử lý toàn bộ 10.000 tấn rác thải phát sinh mỗi ngày của thành phố, dẫn đến tỷ lệ chôn lấp tiếp tục duy trì ở mức báo động.
Và một câu chuyện giáo dục đã được đưa ra để minh chứng cho thực trạng này: khi một người mẹ tận tâm hướng dẫn con phân loại rác vào buổi sáng, nhưng chỉ vài giờ sau lại chứng kiến nhân viên vệ sinh đổ tất cả vào một thùng lớn, bài học về môi trường đó đã hoàn toàn thất bại ngay từ khởi điểm. Như lời Chủ tịch PRO Việt Nam Phạm Phú Ngọc Trai đã khẳng định: “Vấn đề không nằm ở sự thiếu ý thức của người dân, mà là do hệ thống chưa theo kịp tốc độ phát triển và nhu cầu thực tế.”
 |
| Ông Phạm Phú Ngọc Trai, Chủ tịch Liên minh Tái chế Bao bì Việt Nam (PRO Việt Nam), đánh giá cao những chuyển biến tích cực trong ý thức của người dân, đồng thời nhấn mạnh thách thức cốt lõi hiện nay là sự thiếu hụt về hạ tầng. |
Do đó, để TP. Hồ Chí Minh có thể hiện thực hóa mục tiêu xử lý hơn 90% rác thải bằng công nghệ hiện đại vào năm 2030, ngành môi trường thành phố cần một cuộc “tổng tấn công” quyết liệt vào hạ tầng, thay vì chỉ dừng lại ở các chiến dịch tuyên truyền bề nổi. Các giải pháp cấp bách bao gồm: chuẩn hóa toàn bộ đội xe thu gom với thiết kế hai ngăn riêng biệt, đồng bộ hóa màu sắc phương tiện, và thiết lập lịch thu gom chuyên biệt cho rác hữu cơ và rác tái chế.
Việc minh bạch hóa toàn bộ “dòng đời” rác thải cũng là yếu tố then chốt. Cần công bố rõ ràng tỷ lệ rác của từng địa phương đã được tái chế thành công để người dân có thể chứng kiến “thành quả” hữu hình, từ đó tự nguyện tham gia mà không cần đến biện pháp cưỡng chế. Song song đó, các doanh nghiệp sản xuất phải chủ động phối hợp cùng thành phố để thiết lập các trạm thu hồi bao bì thông minh, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình tái chế.
Hiện tại, ý thức của người dân TP. Hồ Chí Minh về phân loại rác tại nguồn và bảo vệ môi trường đã không chỉ sẵn sàng mà còn vượt xa mọi kỳ vọng. Điều này đồng nghĩa với việc, “trái bóng” trách nhiệm đã hoàn toàn chuyển sang phần sân của các nhà quản lý đô thị. Đã đến lúc chấm dứt việc đòi hỏi người dân phải là những “người hùng đơn độc”. Thay vào đó, hãy trang bị cho gần 9 triệu cư dân một hệ thống thu gom xứng tầm với ý thức của họ, trước khi niềm tin của họ hoàn toàn bị bào mòn và chôn vùi trong những bãi rác hỗn hợp.
|
NHỮNG DỮ LIỆU ĐÁNG CHÚ Ý 97% người tiêu dùng bày tỏ sự quan tâm sâu sắc đến các vấn đề môi trường (như biến đổi khí hậu, ô nhiễm nguồn nước). Trong đó, 79% xác nhận rác thải là mối lo ngại hàng đầu. 98% là tỷ lệ người dân khẳng định sẽ thực hiện phân loại rác tại nguồn nếu nhận được hướng dẫn rõ ràng và có một hệ thống thu gom đồng bộ, hiệu quả. 96% chọn “Xanh” thay vì “Đẹp”: Người tiêu dùng sẵn sàng ưu tiên sản phẩm có bao bì tái chế, ngay cả khi thiết kế kém bắt mắt hơn, miễn là chất lượng sản phẩm được đảm bảo. 60% là tỷ lệ người dân sẵn lòng chi trả mức giá cao hơn cho các sản phẩm có bao bì thân thiện với môi trường, thể hiện cam kết mạnh mẽ với bền vững. 35% niềm tin mong manh: Chỉ khoảng 1/3 số người được hỏi thực sự tin tưởng rằng rác thải sau khi được phân loại sẽ được xử lý đúng quy trình tại địa phương. Hơn 60% năng lực thu gom rác tại các đô thị lớn như TP. Hồ Chí Minh vẫn phụ thuộc vào lực lượng rác dân lập với trang thiết bị thô sơ, chưa đáp ứng yêu cầu phân loại trên xe. (Nguồn: Khảo sát “Phân loại rác tại nguồn tại Việt Nam 2025” do TGM Research & PRO Việt Nam thực hiện) |
Thanh Hải
