Bài báo nêu bật thách thức trong việc xử lý phế liệu từ các cỗ máy công nghiệp khổng lồ đã lạc hậu, thay vì tái chế thông thường. Một dự án nghệ thuật ý nghĩa đã biến các bộ phận máy móc cũ từ nhà máy Vietstar thành những tác phẩm điêu khắc đương đại độc đáo, giữ nguyên dấu ấn thời gian và không che giấu bản chất vật liệu. Điểm nhấn là tháp phế liệu cao 8 mét, dự kiến trưng bày tại Nhà văn hóa Sinh viên TP.HCM vào tháng 3/2026, thuộc chương trình nghệ thuật môi trường lớn nhất Việt Nam và đang hướng tới kỷ lục Guinness. Sáng kiến này không chỉ mang giá trị thẩm mỹ mà còn là một phương pháp giáo dục môi trường tinh tế, nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ, về trách nhiệm đối với vòng đời vật liệu và gánh nặng rác thải đô thị, khẳng định rằng không gì là rác thải nếu được tiếp cận bằng tầm nhìn trân trọng và tinh thần sáng tạo.
Trong bối cảnh kinh tế tuần hoàn ngày càng được đề cao, sự chú ý thường đổ dồn vào việc tái chế vật liệu thông thường như nhựa hay giấy. Tuy nhiên, ít ai thực sự quan tâm đến “hậu vận” của những cỗ máy công nghiệp khổng lồ. Khi không còn khả năng hoạt động hoặc trở nên lạc hậu, chúng biến thành những khối kim loại đồ sộ, vô tri, gây ra thách thức lớn trong công tác xử lý. Tại nhà máy Vietstar – trung tâm xử lý chất thải quan trọng của thành phố – những dây chuyền từng miệt mài phân loại hàng triệu tấn phế liệu nay đã đến hồi kết thúc sứ mệnh.
 |
| Trong kỷ nguyên phát triển bền vững, khái niệm phế thải có thể không tồn tại, nếu chúng ta tiếp cận chúng bằng tầm nhìn trân trọng và tinh thần sáng tạo không ngừng. |
Thay vì bị nghiền nát thành phế liệu hoặc tan chảy trong lò nung, xóa bỏ hoàn toàn dấu vết của một ký ức công nghiệp, một dự án “tái sinh” đầy ý nghĩa nhân văn đã được khởi động. Các bộ phận máy móc như trục khuỷu của xe xúc lật (wheel loader), khung sườn của máy sàng Terraselect hay hộp số Discreen đã được giữ lại nguyên vẹn. Sau khi trải qua quá trình làm sạch cẩn thận, từng chi tiết vẫn mang theo những dấu ấn thời gian đầy hoài niệm, được sắp đặt tinh xảo để tạo nên những tác phẩm điêu khắc đương đại độc đáo.
Dự kiến vào tháng 3 năm 2026, Nhà văn hóa Sinh viên thuộc Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh sẽ là nơi chứng kiến sự xuất hiện ấn tượng của một tháp phế liệu cao 8 mét. Đạo diễn Ngô Việt, người định hình và dẫn dắt chương trình, đã mô tả sự kiện này như một cuộc “đối thoại” sâu sắc giữa ngôn ngữ nghệ thuật và ý thức bảo vệ môi trường.
Điểm độc đáo nhất nằm ở triết lý thiết kế không hề che giấu. Các tác phẩm nghệ thuật không sử dụng lớp sơn phủ bóng bẩy để ngụy trang bản chất phế liệu ban đầu. Một chiếc bàn cao 3,5m vẫn phô bày rõ ràng hình dáng trục đẩy rác, trong khi một chiếc ghế tròn vẫn giữ nguyên kết cấu của cụm máy băng tải xích. Khán giả, đặc biệt là giới trẻ, sẽ không chỉ nhìn thấy những vật trang trí vô tri, mà còn đọc được “lịch sử” chân thực của từng vật liệu. Qua những khối thép đồ sộ, họ sẽ cảm nhận được quy mô khổng lồ của sự tiêu dùng và gánh nặng mà môi trường đang phải gánh chịu.
 |
| Tháp phế liệu cao 8m, một phần của chương trình nghệ thuật môi trường quy mô lớn nhất Việt Nam, đang trong quá trình hoàn thiện hồ sơ đăng ký kỷ lục Guinness. Công trình này sẽ được trưng bày chính thức tại Nhà văn hóa Sinh viên – Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh. |
Thực tế 14.000 tấn rác thải mỗi ngày và 40 triệu tấn chất thải đang bị chôn lấp dưới lòng đất tại TP. Hồ Chí Minh là một áp lực môi trường vô cùng nặng nề. Tuy nhiên, những con số khô khan này thường dễ dàng trôi vào quên lãng. Khi được chuyển hóa thành những tác phẩm nghệ thuật xứng tầm đề cử Guinness, chúng ta đang kiến tạo một “di sản” từ chính những gì từng bị coi là phế thải.
Đặc biệt, việc chọn không gian sinh viên làm nơi trưng bày các tác phẩm không đơn thuần là để phô diễn giá trị thẩm mỹ, mà còn nhằm gieo mầm một câu hỏi sâu sắc về trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với vòng đời của vật liệu. Trong bối cảnh này, nghệ thuật hoạt động như một “cú hích” trực quan mạnh mẽ, giúp cư dân đô thị trực tiếp nhận thức được khối lượng chất thải mà họ tạo ra, thông qua những biểu tượng cụ thể và hữu hình. Đây chính là phương pháp giáo dục môi trường tinh tế và có sức lan tỏa sâu sắc nhất.
Sáng kiến biến phế liệu máy móc thành tác phẩm nghệ thuật tại TP. Hồ Chí Minh là một tín hiệu văn hóa vô cùng lạc quan. Nó khẳng định mạnh mẽ rằng, trong một kỷ nguyên hướng tới phát triển bền vững, không có gì thực sự là rác thải nếu chúng ta tiếp cận chúng bằng tầm nhìn trân trọng và tinh thần sáng tạo không giới hạn. Những cỗ máy từng cần mẫn thu gom rác thải, giờ đây đứng sừng sững giữa quảng trường, trở thành biểu tượng sống động, nhắc nhở mỗi chúng ta về trách nhiệm sống hài hòa và tử tế hơn với môi trường.
Đối với những người đã theo dõi hành trình của các bãi rác chôn lấp tại TP. Hồ Chí Minh qua nhiều thập kỷ, sự kiện này chắc chắn sẽ mang lại cảm giác ngỡ ngàng khó tả khi tái ngộ những “người quen cũ” trong một hình hài hoàn toàn phi thường. Các cỗ máy vạm vỡ từng miệt mài xé rác, phân loại compost tại Vietstar, nay đã “nghỉ hưu” để hiên ngang bước vào không gian danh dự của nghệ thuật đương đại.
 |
| Sự biến đổi ngoạn mục này chắc chắn sẽ khiến nhiều người không khỏi ngạc nhiên khi chứng kiến những bộ phận máy móc thân quen giờ đây khoác lên mình một hình hài nghệ thuật đầy bất ngờ. |
Trong bối cảnh TP. Hồ Chí Minh đang không ngừng nỗ lực tìm kiếm giải pháp cho bài toán rác thải đô thị ngày càng nan giải, triển lãm độc đáo này không chỉ đơn thuần là một điểm đến để thưởng thức nghệ thuật. Nó còn vang lên như một “hồi chuông thép” mạnh mẽ, thức tỉnh lương tri cộng đồng về trách nhiệm cấp bách đối với môi trường sống.
Vào những ngày đầu xuân năm Bính Ngọ sắp tới, hãy dành thời gian chiêm ngưỡng “linh hồn của thép” tại đại sảnh Nhà văn hóa Sinh viên. Tại đây, những “chứng nhân” bằng kim loại từng miệt mài xử lý rác thải qua nhiều thập kỷ sẽ kể lại câu chuyện trầm tư về vòng đời của vật liệu và khát vọng xanh cháy bỏng của một thành phố không ngừng chuyển mình.
Thanh Hải
