Phân vùng môi trường là một chiến lược then chốt để kiểm soát nguy cơ ô nhiễm, bằng cách tạo "bản đồ định hướng" chia các khu vực dựa trên giá trị sinh thái và mức độ nhạy cảm. Theo đó, các khu vực giá trị sinh thái đặc biệt được bảo vệ nghiêm ngặt (hạn chế/cấm hoạt động gây ô nhiễm), trong khi các khu công nghiệp/đô thị phải kiểm soát phát thải dựa trên năng lực chịu tải môi trường, được cụ thể hóa trong Nghị định 08/NĐ-CP hướng dẫn Luật Bảo vệ môi trường 2020. Tỉnh Lào Cai đã tiên phong áp dụng chiến lược này, phân vùng môi trường thành 03 nhóm chính (nghiêm ngặt, hạn chế phát thải và các vùng khác) trong Quy hoạch tỉnh, đồng thời đặt ra các yêu cầu và mục tiêu quyết liệt về bảo vệ môi trường. Tỉnh tập trung đầu tư vào công nghệ xử lý chất thải hiện đại, nâng cấp hệ thống quan trắc, tăng cường cảnh báo thiên tai và kiểm soát chặt chẽ các nguồn gây ô nhiễm, hướng tới phát triển kinh tế bền vững trong giới hạn chịu tải của môi trường.
Phân vùng môi trường đóng vai trò như một chiến lược then chốt, kiến tạo “bản đồ định hướng” vững chắc để kiểm soát hiệu quả nguy cơ ô nhiễm. Các khu vực mang giá trị sinh thái đặc biệt như rừng đặc dụng, khu bảo tồn thiên nhiên, vùng đầu nguồn cấp nước hay những nơi có đa dạng sinh học phong phú được ưu tiên xếp vào nhóm cần bảo vệ nghiêm ngặt. Tại đây, mọi hoạt động tiềm ẩn rủi ro gây ô nhiễm nghiêm trọng như khai thác khoáng sản, triển khai công nghiệp quy mô lớn hay xả thải trực tiếp sẽ bị hạn chế hoặc cấm hoàn toàn.
Đối với các khu vực tập trung phát triển công nghiệp hoặc đô thị, phân vùng môi trường trở thành nền tảng quan trọng giúp xác định năng lực chịu tải của môi trường, từ đó kiểm soát chặt chẽ giới hạn phát thải. Các doanh nghiệp hoạt động trong những vùng này buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy chuẩn về xử lý nước thải, khí thải và chất thải rắn trước khi thải ra môi trường.
Khẳng định tầm quan trọng của phân vùng, Nghị định 08/NĐ-CP, văn bản hướng dẫn thi hành Luật Bảo vệ môi trường 2020, đã quy định chi tiết về việc phân chia các vùng bảo vệ nghiêm ngặt, vùng hạn chế phát thải và các vùng khác. Việc phân loại này dựa trên tiêu chí về yếu tố nhạy cảm môi trường, những khu vực dễ bị tổn thương trước tác động của ô nhiễm, nhằm mục tiêu tối thượng là giảm thiểu ảnh hưởng tiêu cực đến sự sống và phát triển bình thường của con người và sinh vật.
Đối mặt với những áp lực môi trường gia tăng từ hoạt động sản xuất, kinh doanh và lượng rác thải khổng lồ, tỉnh Lào Cai đã tiên phong bám sát các yêu cầu và chủ động điều chỉnh nhiều nội dung cốt lõi trong phát triển kinh tế – xã hội, đồng thời đặt ra những yêu cầu cụ thể, quyết liệt cho công tác bảo vệ môi trường. Đặc biệt, phân vùng môi trường được đề cao trong Quyết định số 525/QĐ-UBND ngày 25 tháng 02 năm 2026 về Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Lào Cai thời kỳ 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Theo đó, tỉnh Lào Cai phân vùng bảo vệ môi trường thành 03 nhóm chính, bao gồm: Vùng bảo vệ môi trường nghiêm ngặt: Bao gồm nội thành, nội thị của các đô thị loại II, loại III trên địa bàn tỉnh theo quy định pháp luật về phân loại đô thị;
Các khu bảo tồn thiên nhiên cũng thuộc nhóm này, điển hình là Khu Bảo tồn loài và sinh cảnh Mù Cang Chải, Khu Bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu, Vườn Quốc gia Hoàng Liên, Khu bảo tồn thiên nhiên Bát Xát, Khu bảo tồn thiên nhiên Hoàng Liên Văn Bàn. Vùng bảo vệ nghiêm ngặt còn bao gồm phân khu bảo vệ nghiêm ngặt và phân khu phục hồi sinh thái. Trong thời kỳ quy hoạch, tỉnh cũng dự kiến thành lập mới một số khu bảo vệ cảnh quan quan trọng: Khu bảo vệ cảnh quan Cốc Ly (xã Bảo Nhai); Khu bảo vệ cảnh quan Bắc Hà (xã Bắc Hà); Khu bảo vệ cảnh quan Nậm Chảy (xã Mường Khương); và Khu bảo vệ cảnh quan Núi Hàm Rồng (phường Sa Pa).
 |
| Lào Cai kiên quyết triển khai đồng bộ các giải pháp bảo vệ môi trường theo từng phân vùng đã được quy hoạch. |
Vùng hạn chế phát thải được định nghĩa rõ ràng, bao gồm vùng bảo hộ vệ sinh của các công trình lấy nước sinh hoạt, hành lang bảo vệ nguồn nước theo quy định của pháp luật về tài nguyên nước; cùng với các khu dân cư tập trung tại đô thị, bao gồm nội thành, nội thị của các đô thị loại III hiện hữu và dự kiến thành lập mới trong giai đoạn 2021 – 2030. Vùng bảo vệ môi trường khác sẽ bao gồm toàn bộ phần lãnh thổ còn lại, nằm ngoài Vùng bảo vệ môi trường nghiêm ngặt và Vùng hạn chế phát thải.
Để tối ưu hóa hiệu quả, mỗi phân vùng này đòi hỏi việc triển khai công tác bảo vệ môi trường phù hợp với yêu cầu đặc thù của nó. Một trong những ưu tiên hàng đầu là cắt giảm phát thải khí nhà kính trong các lĩnh vực trọng điểm như xây dựng, giao thông, công nghiệp, nông nghiệp và xử lý chất thải.
Song song với việc phân vùng bảo vệ môi trường, tỉnh Lào Cai đặc biệt chú trọng duy trì và nâng cấp hệ thống quan trắc hiện có. Tỉnh cũng đang xây dựng mới và bố trí một mạng lưới quan trắc môi trường toàn diện, bao gồm các điểm và trạm quan trắc tự động các thành phần môi trường đất, nước, không khí trên toàn địa bàn. Đồng thời, Lào Cai đầu tư mạnh mẽ để nâng cao năng lực phòng thí nghiệm, phân tích môi trường và hệ thống quản lý số liệu, dữ liệu quan trắc môi trường.
Tỉnh đẩy mạnh tích hợp liên kết mạng lưới, cơ sở dữ liệu, số liệu quan trắc môi trường cấp tỉnh với mạng lưới, cơ sở dữ liệu, số liệu quan trắc môi trường quốc gia và kết nối với mạng lưới quan trắc môi trường cấp vùng. Định kỳ, công tác kiểm kê và đánh giá tài nguyên nước trên địa bàn tỉnh sẽ được thực hiện. Đặc biệt, Lào Cai tập trung nâng cao năng lực cảnh báo thiên tai, xây dựng hệ thống cảnh báo lũ ống, lũ quét, quan trắc trượt lở, cùng với việc nâng cấp trạm quan trắc tự động nước mặt sông Hồng và các trạm khí tượng thủy văn trên địa bàn tỉnh.
Thông qua những nỗ lực này, Lào Cai kỳ vọng hiện thực hóa mục tiêu ấn tượng đến năm 2030: tỷ lệ chất thải nguy hại được thu gom, xử lý đạt 95%; tỷ lệ chất thải y tế được thu gom, xử lý đạt 100%. Tỷ lệ thu gom và xử lý chất thải rắn sinh hoạt đảm bảo tiêu chuẩn, quy chuẩn đạt 90%. Toàn bộ 100% các khu công nghiệp sẽ có hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt tiêu chuẩn môi trường. Và 98% các cơ sở sản xuất kinh doanh sẽ đáp ứng quy chuẩn về môi trường.
Trong tầm nhìn ngắn hạn hơn, năm 2026, Lào Cai đặt ra các cột mốc quan trọng: 91% chất thải nguy hại được thu gom, xử lý; 100% chất thải y tế được thu gom, xử lý; 86% chất thải rắn sinh hoạt được thu gom, xử lý đảm bảo tiêu chuẩn, quy chuẩn; 5/12 khu công nghiệp có hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt tiêu chuẩn môi trường; 50% các cơ sở sản xuất kinh doanh đạt quy chuẩn về môi trường; và tỷ lệ xử lý, tái sử dụng nước thải ra môi trường lưu vực các sông đạt khoảng 22%.
Tỉnh Lào Cai kiên định với chiến lược lồng ghép chặt chẽ giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường nhằm nâng cao năng lực ứng phó với biến đổi khí hậu. Đồng thời, tỉnh tăng cường đầu tư trang thiết bị hiện đại trong công tác dự báo, cảnh báo thiên tai, đáp ứng yêu cầu tính toán chính xác về mưa lũ, lũ ống, lũ quét, sạt lở đất cho toàn vùng và các khu vực lân cận. Công tác đánh giá, phân vùng rủi ro thiên tai, lập bản đồ cảnh báo, cũng như cảnh báo áp thấp nhiệt đới, bão lũ, ngập lụt và các hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng, hạn hán, rét đậm, rét hại sẽ được đẩy mạnh.
 |
| Lào Cai không ngừng củng cố và hiện đại hóa hệ thống quan trắc, nhằm kiểm soát chặt chẽ và phòng ngừa ô nhiễm môi trường. |
Tỉnh sẽ xây dựng và triển khai hiệu quả kế hoạch quản lý chất lượng môi trường không khí và kế hoạch quản lý chất lượng môi trường nước mặt cấp tỉnh. Đầu tư mạnh mẽ vào việc nâng cấp năng lực quan trắc, theo dõi diễn biến chất lượng môi trường thông qua hệ thống quan trắc không khí xung quanh tại các khu công nghiệp, đô thị trung tâm (bổ sung 01 hệ thống quan trắc tự động, liên tục không khí tại phường Yên Bái) và hệ thống quan trắc nước mặt xuyên biên giới. Điều này nhằm chủ động phòng ngừa và ứng phó kịp thời với các sự cố ô nhiễm môi trường, sự cố chất thải.
Lào Cai sẽ rà soát, xem xét đầu tư mới, nâng cấp, cải tạo hệ thống xử lý nước thải cho các cơ sở y tế công lập trên địa bàn tỉnh hiện chưa có hoặc đã quá tải, xuống cấp, đảm bảo nước thải y tế đạt Quy chuẩn kỹ thuật môi trường trước khi xả thải. Cùng với đó, tăng cường kiểm tra, giám sát chặt chẽ công tác thu gom, xử lý chất thải y tế. Đặc biệt, đẩy mạnh quản lý chất thải nguy hại tại các doanh nghiệp, khu, cụm công nghiệp, kiểm soát nghiêm ngặt từ chủ nguồn thải đến các đơn vị thu gom, vận chuyển, lưu giữ và xử lý.
Tỉnh nghiên cứu xây dựng và phát triển các cơ sở xử lý chất thải nguy hại theo mô hình tập trung, quy mô lớn, ứng dụng công nghệ hiện đại. Tập trung tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ hoàn thành và đưa Nhà máy xử lý chất thải công nghiệp và nguy hại tại xã Tằng Loỏng vào hoạt động trong năm 2026. Đồng thời, Lào Cai sẽ đầu tư xây dựng khoảng 12 cơ sở xử lý chất thải rắn sinh hoạt với công nghệ tiên tiến, hướng tới xử lý rác thải kết hợp thu hồi năng lượng, hạn chế tối đa việc chôn lấp trực tiếp; và sẽ đóng cửa khoảng 11 bãi chôn lấp chất thải không hợp vệ sinh trên địa bàn tỉnh.
Lào Cai sẽ đầu tư, bổ sung trang thiết bị thu gom, phân loại, xử lý và hệ thống trạm trung chuyển, vận chuyển chất thải hiện đại; mở rộng mạng lưới dịch vụ thu gom chất thải rắn sinh hoạt đến khu vực nông thôn. Tỉnh cũng nghiên cứu đầu tư hệ thống thu gom, xử lý nước thải tập trung tại phường Yên Bái và các khu công nghiệp hiện hữu trên địa bàn (gồm 03 khu công nghiệp đang hoạt động là phía Nam, Âu Lâu và Minh Quân).
Đối với những khu vực chưa có điều kiện thu gom tập trung, tỉnh sẽ triển khai áp dụng các mô hình xử lý nước thải phi tập trung linh hoạt. Khuyến khích các cơ sở sản xuất tái sử dụng nước thải sau xử lý và bùn thải. Lào Cai thiết lập cơ chế kiểm soát và ngăn ngừa ô nhiễm môi trường từ các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ thông qua việc phân loại nguy cơ, quản lý bằng giấy phép môi trường, đánh giá tác động môi trường và áp dụng các quy chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt.
Tỉnh ưu tiên sàng lọc các dự án đầu tư, khuyến khích mạnh mẽ việc áp dụng công nghệ hiện đại, thân thiện môi trường (như đồng xử lý, thu hồi năng lượng), đồng thời kiên quyết ngăn chặn triệt để công nghệ cũ, lạc hậu gây ô nhiễm. Lào Cai thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp tái chế hiện đại, cam kết không hình thành các cơ sở, làng nghề tái chế thủ công nhỏ lẻ, gây ô nhiễm trên địa bàn tỉnh.
Với việc chủ động Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Lào Cai thời kỳ 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050 thông qua Quyết định số 525/QĐ-UBND ngày 25 tháng 02 năm 2026, tỉnh đã thể hiện một mục tiêu dài hạn, trong đó phân vùng bảo vệ môi trường không chỉ là công cụ quản lý mà còn là nền tảng cốt yếu để hướng tới phát triển bền vững. Khi các hoạt động kinh tế được đặt trong giới hạn chịu tải của môi trường, sự phát triển sẽ trở nên hài hòa hơn, đảm bảo lợi ích toàn diện cho cả hiện tại và các thế hệ tương lai.
