Tối 7/12, chất lượng không khí tại Hà Nội tụt dốc nghiêm trọng, đạt ngưỡng "rất xấu" với chỉ số AQI lên tới 230, biến Hà Nội thành thành phố ô nhiễm nhất thế giới, chủ yếu do bụi mịn PM2.5. Tình trạng này không chỉ diễn ra ở Hà Nội mà còn ảnh hưởng nặng nề đến nhiều tỉnh miền Bắc khác như Hưng Yên, Ninh Bình, và được dự báo sẽ tiếp diễn. Nguyên nhân chính được xác định là các hoạt động phát triển kinh tế – xã hội (giao thông, xây dựng, làng nghề, đốt rơm rạ) kết hợp với điều kiện thời tiết mùa đông khô hanh, ít gió khiến ô nhiễm khó khuếch tán. Trước diễn biến phức tạp này, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã khẩn trương đề nghị các tỉnh thành và bộ, ngành liên quan triển khai 6 nhóm giải pháp cấp bách nhằm kiểm soát khí thải công nghiệp, xây dựng, giao thông và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Tối ngày 7/12, chất lượng không khí tại Hà Nội đã tụt dốc nghiêm trọng, đạt ngưỡng “rất xấu”. Theo ghi nhận của ứng dụng theo dõi chất lượng không khí IQAir cùng ngày, Hà Nội trở thành thành phố ô nhiễm nhất thế giới với chỉ số AQI lên tới 230 – mức “tím”, cảnh báo cực kỳ có hại cho sức khỏe. Đáng chú ý là sự gia tăng đột biến của bụi mịn PM2.5.
Cùng thời điểm đó, kết quả quan trắc từ 13h ngày 6/12 đến 3h ngày 8/12 tại các trạm cổng Parabol Đại học Bách khoa Hà Nội (đường Giải Phóng) và 556 Nguyễn Văn Cừ cũng cho thấy chỉ số chất lượng không khí AQI liên tục ở mức “đỏ” (xấu), dao động từ 151 đến gần 200.
Đặc biệt, từ 20h ngày 7/12 đến 1h ngày 8/12, trạm quan trắc của Cục Môi trường tại cổng Đại học Bách khoa Hà Nội ghi nhận chỉ số AQI vượt ngưỡng 200, đạt mức “rất xấu” (màu tím), tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người. Bụi mịn PM2.5 được xác định là tác nhân ô nhiễm chính trong giai đoạn này.
Trang tổng hợp dữ liệu IQAir cũng khẳng định thực trạng này, khi Hà Nội từ 15h đến 23h ngày 7/12 chìm trong sắc tím với chỉ số AQI vượt 200, thậm chí đạt đỉnh 230 (mức “rất không tốt”). Với chỉ số 230, IQAir xếp Hà Nội là đô thị ô nhiễm nhất toàn cầu, gây ra rủi ro sức khỏe nghiêm trọng, trước khi chỉ số này giảm dần. Ấn Độ xếp vị trí thứ hai với chỉ số ô nhiễm 196.
Cục Môi trường dự báo, ngày 8/12, chất lượng không khí tại Hà Nội sẽ duy trì ở mức “rất xấu” với chỉ số khoảng 230, và 221 vào ngày 9/12. Ngoài Hà Nội, các tỉnh Ninh Bình, Hưng Yên, Phú Thọ, Quảng Ninh cũng được dự báo ở mức “rất xấu” (màu tím – vượt 200) trong ngày 8/12. Trong khi đó, Hải Phòng, Bắc Ninh, Thanh Hóa, Lạng Sơn, Thái Nguyên được dự báo ở mức “xấu” (màu đỏ – từ 152-199).
Đáng lo ngại, dự báo ngày 9/12 cho thấy nhiều tỉnh thành sẽ có chỉ số AQI vượt 200, thuộc mức “rất xấu”, bao gồm Hưng Yên (237); Ninh Bình (236); Hà Nội (221); Hải Phòng (218); Bắc Ninh (209); Lạng Sơn (208); Quảng Ninh (207); và Thanh Hóa (200).
Theo các chuyên gia, ô nhiễm không khí chủ yếu bắt nguồn từ các hoạt động phát triển kinh tế – xã hội như giao thông, xây dựng, các làng nghề tái chế và đặc biệt là thói quen đốt rơm rạ sau mùa vụ.
Đặc thù thời tiết miền Bắc vào mùa đông thường khô hanh, ít gió, tạo điều kiện bất lợi cho sự khuếch tán của khí thải, khiến chúng bị giữ lại ở tầng thấp trong thời gian dài và làm tăng nồng độ ô nhiễm. Đây cũng là lý do Hà Nội thường xuyên ghi nhận chỉ số chất lượng không khí cao vào mùa lạnh. Trước đó, dữ liệu từ hệ thống quan trắc môi trường quốc gia cùng dự báo khí tượng thủy văn đã cảnh báo về các hình thái thời tiết bất lợi tại Hà Nội và các tỉnh lân cận như nghịch nhiệt, gió yếu, sương mù, làm giảm khả năng phân tán chất ô nhiễm. Điều này gia tăng nguy cơ tích tụ bụi mịn PM2.5, gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng và các hoạt động kinh tế – xã hội.
Nhằm chủ động kiểm soát, phòng ngừa và giảm thiểu tác động của đợt ô nhiễm này, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã khẩn trương đề nghị UBND 7 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương triển khai 6 nhóm giải pháp cấp bách.
Vào ngày 27/11, Bộ Tài nguyên và Môi trường tiếp tục gửi công văn tới các Bộ Công an, Công Thương, Xây dựng, Y tế, Giáo dục và Đào tạo cùng các tập đoàn, tổng công ty lớn như Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia, Than – Khoáng sản, Điện lực, Xi măng, Thép… yêu cầu phối hợp thực hiện các biện pháp ứng phó với tình trạng ô nhiễm không khí nặng được dự báo vào cuối tháng 11 và đầu tháng 12 tại Hà Nội và khu vực lân cận. Trước diễn biến phức tạp này, Bộ Tài nguyên và Môi trường đặc biệt yêu cầu các bộ, ngành liên quan nhanh chóng triển khai các giải pháp cấp bách. Cụ thể, Bộ Công Thương cần chỉ đạo các nhà máy nhiệt điện, thép, hóa chất, phân bón vận hành đúng quy trình xử lý khí thải, kiên quyết không xả thải thô ra môi trường; đồng thời giảm công suất sản xuất khi chỉ số chất lượng không khí vượt ngưỡng 200.
Bộ Xây dựng được yêu cầu chỉ đạo các công trình xây dựng thực hiện nghiêm việc che chắn, rửa xe, phun sương dập bụi và tạm ngừng các hạng mục có khả năng phát tán bụi lớn khi cần thiết. Các địa phương phải chủ động tổ chức phân luồng giao thông, kiểm soát chặt chẽ các phương tiện chở vật liệu nhằm tránh ùn tắc, yếu tố làm trầm trọng thêm tình trạng ô nhiễm.
Bộ Công an cần tăng cường xử lý các trường hợp xe chở vật liệu không che chắn, phương tiện quá niên hạn gây khói đen và hành vi đốt rác thải trái phép. Bộ Y tế có trách nhiệm đưa ra các khuyến cáo bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt lưu ý đến các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương. Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các trường học hạn chế tối đa các hoạt động ngoài trời khi chất lượng không khí ở mức “xấu”.
