Hà Nội đang đối mặt với tình trạng ô nhiễm không khí nghiêm trọng và lan rộng, với chỉ số chất lượng không khí (AQI) đạt mức "rất kém" (221) tại Đại học Bách khoa và thậm chí "rất nguy hiểm" (337) tại Tây Hồ cùng nhiều khu vực khác. Nguyên nhân chính là do đợt rét khô ở miền Bắc, với biên độ nhiệt ngày – đêm lớn và độ ẩm thấp, tạo ra hiện tượng nghịch nhiệt. Cấu trúc khí quyển này hình thành "vòm chắn" vô hình, ngăn cản sự khuếch tán của khói bụi từ giao thông và công nghiệp. Điều này khiến nồng độ bụi mịn PM2.5 tăng vọt vào sáng sớm và hình thành sương mù quang hóa độc hại. Tình trạng ô nhiễm này tiềm ẩn nguy cơ nghiêm trọng cho sức khỏe, đặc biệt là người cao tuổi, trẻ em và các đối tượng có cơ địa nhạy cảm.
Báo cáo cập nhật vào lúc 9 giờ sáng từ hệ thống quan trắc của Cục Môi trường (thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã chỉ rõ thực trạng đáng báo động: Tại khu vực cổng Parabol – Đại học Bách khoa Hà Nội, chỉ số chất lượng không khí (AQI) đã chạm ngưỡng 221, xếp vào mức “rất kém”. Mức độ ô nhiễm này tiềm ẩn nguy cơ tác động nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là đối với người cao tuổi, trẻ em và các đối tượng có cơ địa nhạy cảm.
Không chỉ dừng lại ở các khu vực trọng điểm, chất lượng không khí suy giảm nghiêm trọng còn được ghi nhận tại nhiều trạm quan trắc khác. Cụ thể, tại Công viên Nhân Chính (đường Khuất Duy Tiến), chỉ số AQI đã đạt mức 171, xếp vào loại “xấu”, báo hiệu nguy cơ đáng kể đối với sức khỏe cộng đồng nếu tiếp xúc lâu dài với môi trường ngoài trời.
Điều đáng lo ngại là ô nhiễm không khí tại Hà Nội đã vượt ra khỏi phạm vi cục bộ, trở thành một vấn đề mang tính hệ thống. Dữ liệu quan trắc cho thấy mức độ ô nhiễm đã phủ khắp không gian đô thị, từ các quận nội thành sầm uất đến những khu vực ven đô. Điển hình, tại Tây Hồ, chỉ số AQI vọt lên mức 337, chạm ngưỡng “rất nguy hiểm”, trong khi các điểm đo tại Hai Bà Trưng, Hoàn Kiếm, Thạch Thất và Phú Thượng cũng đồng loạt duy trì ở mức “rất không tốt”.
Theo phân tích từ các chuyên gia môi trường, khu vực miền Bắc hiện đang chịu ảnh hưởng của đợt rét khô đặc trưng. Sự kết hợp giữa biên độ nhiệt ngày – đêm chênh lệch lớn, độ ẩm không khí ở mức thấp và tình trạng nắng hanh kéo dài đã tạo ra một tổ hợp các điều kiện khí tượng bất lợi, khiến chất lượng không khí suy giảm nghiêm trọng, đặc biệt vào những giờ sáng sớm.
Trong bối cảnh thời tiết nắng hanh, lớp không khí gần mặt đất bị nung nóng mạnh vào ban ngày, nhưng về đêm lại giảm nhiệt độ sâu. Sự chênh lệch nhiệt độ đột ngột này dẫn đến hiện tượng nghịch nhiệt, nơi một lớp không khí lạnh, đậm đặc hơn bị “nén” dưới lớp không khí ấm phía trên. Cấu trúc khí quyển bất thường này tạo thành một “vòm chắn” vô hình, cản trở sự khuếch tán của khói bụi phát thải từ giao thông và các hoạt động công nghiệp, khiến các tác nhân ô nhiễm bị giữ lại trong tầng không khí thấp, trực tiếp ảnh hưởng đến môi trường sống và sinh hoạt của con người.
Hệ quả trực tiếp là vào mỗi buổi sáng sớm, nồng độ bụi mịn PM2.5 – loại hạt có kích thước siêu nhỏ – thường xuyên tăng vọt, nhiều thời điểm chạm đến ngưỡng “xấu” hoặc thậm chí “nguy hại”. Với khả năng xâm nhập sâu vào phổi và hệ tuần hoàn, bụi PM2.5 gây ra những tác động nghiêm trọng đến sức khỏe, đặc biệt là đối với người cao tuổi, trẻ em và những bệnh nhân có tiền sử bệnh lý nền.
Đáng nói hơn, độ ẩm không khí xuống thấp trong những ngày khô hanh còn là yếu tố cộng hưởng, khiến tình trạng ô nhiễm trở nên trầm trọng. Khi không có đủ hơi ẩm, các hạt bụi không thể ngưng tụ và sa lắng tự nhiên xuống mặt đất, mà thay vào đó, chúng lơ lửng trong không khí lâu hơn và có khả năng phát tán trên một phạm vi rộng hơn.
Chính vì những lý do trên, vào mỗi buổi sáng sớm, nhiều khu vực thường xuất hiện một lớp sương mù dày đặc, nhưng thực chất đây không chỉ đơn thuần là sương nước. Các chuyên gia đã đưa ra cảnh báo rằng đây chính là sương mù quang hóa, một hỗn hợp độc hại hình thành từ sự pha trộn giữa hơi nước, bụi mịn và các chất ô nhiễm khác trong khí quyển. Hỗn hợp này được nhận định là đặc biệt nguy hại đối với sức khỏe con người.
