TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận đang đối mặt với vấn nạn nghiêm trọng khi hơn 200 dòng kênh và gần 700 km đường thủy bị lục bình cùng cỏ dại xâm lấn, gây cản trở dòng chảy và ô nhiễm môi trường. Đáng chú ý, lục bình phát triển mạnh vào mùa mưa và lan rộng ra biển, trong khi rác thải nhựa chiếm tới 85% lượng rác tại các kênh nhánh cũng trôi dạt ra các sông lớn. Để ứng phó, UBND TP.HCM đã chỉ đạo triển khai đồng bộ các giải pháp xử lý, bao gồm nghiên cứu lắp đặt hệ thống ngăn chặn, thu gom hiệu quả tại đầu nguồn và tổ chức thu gom xử lý thường xuyên trên diện rộng, phối hợp liên tỉnh. Song song đó, thành phố đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao ý thức cộng đồng, kiểm tra xử lý nghiêm các hành vi xả rác bừa bãi, và nghiên cứu các giải pháp phòng ngừa, giảm thiểu ô nhiễm từ gốc. Hiệu quả bền vững của công tác này đòi hỏi sự chung tay nỗ lực từ chính quyền, các đơn vị liên quan và đặc biệt là ý thức trách nhiệm của mỗi người dân.
Theo báo cáo chuyên sâu từ Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn TP. Hồ Chí Minh, hệ thống thủy lợi khu vực thành phố (trước giai đoạn sáp nhập) đang đối mặt với thách thức nghiêm trọng: hơn 200 dòng kênh và gần 700 km đường thủy bị lục bình cùng cỏ dại xâm lấn, gây cản trở dòng chảy. Đáng báo động, 66 trên tổng số 181 tuyến sông, kênh, rạch đã ghi nhận mức độ ô nhiễm lục bình nghiêm trọng, kéo theo nguy cơ tắc nghẽn và gia tăng ô nhiễm – một thực trạng dai dẳng qua nhiều năm. Lục bình thường xuất hiện vào đầu mùa mưa (cuối tháng 3), phát triển mạnh mẽ từ tháng 6 và theo dòng chảy nội đô lan rộng ra sông Sài Gòn, tiếp tục trôi qua sông Soài Rạp, sông Nhà Bè rồi cuối cùng đổ ra biển.
Tình hình tương tự cũng diễn ra tại khu vực Bà Rịa – Vũng Tàu (trước sáp nhập), nơi mỗi năm đón nhận hai đợt lục bình dạt vào các bãi biển, chủ yếu tập trung tại Bãi Trước. Cụ thể, từ cuối tháng 5 đến giữa tháng 7, lục bình thường có nguồn gốc từ sông Sài Gòn và sông Vàm Cỏ; trong khi giai đoạn cuối tháng 8 đến cuối tháng 10, chúng lại xuất phát từ hệ thống sông Tiền, sông Hậu. Tại Bình Dương (trước sáp nhập), lục bình bùng phát mạnh ở hạ lưu sông Sài Gòn, đặc biệt vào đầu mùa mưa và cuối năm. Do tác động phức tạp của thủy triều và hướng gió, lục bình có xu hướng phân tán rộng, gây khó khăn đáng kể cho công tác thu gom tập trung.
 |
| TP. Hồ Chí Minh cam kết triển khai đồng bộ các giải pháp xử lý lục bình và rác thải trôi từ hệ thống sông, kênh, trong đó đặc biệt ưu tiên nghiên cứu và lắp đặt các thiết bị, hệ thống ngăn chặn, thu gom hiệu quả tại các đầu nguồn. |
Bên cạnh vấn nạn lục bình, rác thải nhựa đã được xác định là nguồn gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng không kém. Tại các hệ thống kênh, rạch nhánh, rác thải sinh hoạt như túi ni lông, hộp xốp, và các sản phẩm nhựa chiếm tỷ lệ đáng kể, khoảng 85% tổng lượng rác. Phần lớn số rác thải này theo dòng nước trôi ra các sông lớn và cuối cùng dạt ra biển, hình thành rác thải đại dương. Trước thực trạng cấp bách này, UBND TP. Hồ Chí Minh đã chỉ đạo các sở, ngành, địa phương liên quan xây dựng và thực thi các giải pháp phối hợp để xử lý hiệu quả lục bình và rác thải đại dương trôi dạt vào các bãi biển.
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm được nhấn mạnh là đẩy mạnh công tác tuyên truyền nâng cao ý thức cộng đồng. Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn được giao chủ trì, phối hợp chặt chẽ với Đài Phát thanh và Truyền hình TP. Hồ Chí Minh cùng các đơn vị hữu quan để lồng ghép xây dựng các chuyên trang, chuyên mục tuyên truyền trên sóng phát thanh, truyền hình. Mục tiêu là nâng cao ý thức, thay đổi hành vi và trách nhiệm của người dân về bảo vệ môi trường, đặc biệt là chấm dứt tình trạng vứt rác bừa bãi ra đường, nơi công cộng, xuống sông, kênh, mương, cống rãnh, và xả rác thải, ngư cụ hư hỏng xuống biển.
Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Thành phố được yêu cầu chỉ đạo các tổ chức thành viên tăng cường tuyên truyền, vận động Nhân dân tích cực giữ gìn vệ sinh môi trường tại gia đình và các khu dân cư. Đồng thời, nghiêm cấm các hành vi xả thải gây mất vệ sinh công cộng và ô nhiễm môi trường, đặc biệt tại khu dân cư, nơi công cộng, đường phố, kênh mương, cống rãnh, ao, hồ, sông và bờ biển. Khuyến khích mạnh mẽ sự tham gia của cộng đồng vào các đợt tổng vệ sinh, làm sạch đường phố và khu dân cư.
UBND các phường, xã, và đặc khu có trách nhiệm tăng cường công tác tuyên truyền các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường. Đặc biệt, cần nâng cao ý thức người dân về việc thu gom rác thải, không vứt rác bừa bãi xuống sông, kênh, mương thông qua hệ thống truyền thanh cơ sở, các nền tảng mạng xã hội phổ biến, pano, áp phích, và các buổi sinh hoạt cộng đồng. Mục tiêu là để người dân hiểu rõ, nâng cao nhận thức và chủ động thay đổi hành vi xả thải ra môi trường sông, kênh, mương.
Đối với giải pháp thu gom, xử lý hàng năm các loại lục bình và rác thải trên sông, kênh, rạch, UBND Thành phố đã giao Sở Xây dựng chỉ đạo các đơn vị liên quan triển khai thu gom lục bình, rong, cỏ, và rác thải theo kế hoạch đã ban hành. Phạm vi thực hiện sẽ được mở rộng bao gồm các xã, phường thuộc khu vực Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu trước đây, đặc biệt tập trung vào thời điểm lục bình bắt đầu phát triển nhằm hạn chế sự trôi dạt về hạ lưu và ra biển.
Sở Xây dựng cũng chịu trách nhiệm xây dựng kế hoạch chi tiết để chỉ đạo các xã, phường và đơn vị liên quan đồng loạt triển khai. Đồng thời, chủ động phối hợp với các tỉnh giáp ranh nhằm tổ chức ra quân đồng bộ thu gom lục bình, rong, cỏ và rác thải tại các sông, kênh, mương đầu nguồn, qua đó hạn chế tối đa lượng chất thải trôi dạt về hạ nguồn.
Ủy ban nhân dân các xã, phường có nhiệm vụ rà soát, duy trì thường xuyên công tác vệ sinh môi trường, nạo vét, dọn quang, vớt rác thải, lục bình và khai thông dòng chảy các tuyến kênh, mương trên địa bàn. Nghiên cứu các giải pháp hiệu quả để ngăn chặn lục bình và rác thải tại các cửa kênh, mương, tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu gom tập trung.
 |
| Sự phối hợp chặt chẽ giữa các sở, ban, ngành, địa phương và ý thức tham gia của cộng đồng sẽ là động lực then chốt để nâng cao hiệu quả công tác thu gom, xử lý lục bình và rác thải trên các tuyến sông. |
Đối với các loại rác thải trôi dạt vào bãi biển (bao gồm lục bình, rác thải nhựa, và ngư cụ), UBND Thành phố đã giao Sở Khoa học và Công nghệ nghiên cứu, phối hợp cùng Phân hiệu Trường Đại học Thủy lợi tại Bình Dương sớm triển khai thí điểm hệ thống phao ngăn và thu gom rác, lục bình tại khu vực biển Bãi Trước, Vũng Tàu. Mục tiêu là ngăn chặn rác thải và lục bình trôi dạt vào bờ biển, tránh gây mất vệ sinh và ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động du lịch. Nếu giải pháp này chứng minh tính khả thi và hiệu quả, Thành phố sẽ nghiên cứu đề xuất nhân rộng tại các bãi tắm du lịch thường xuyên chịu ảnh hưởng của rác thải và lục bình.
Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn được chỉ đạo tăng cường quản lý chặt chẽ các tàu cá và hộ nuôi thủy sản ven biển, yêu cầu thu gom toàn bộ rác thải phát sinh trong quá trình hoạt động. Nghiêm cấm tuyệt đối hành vi xả rác thải, ngư cụ hư hỏng xuống biển. Đồng thời, chỉ đạo các Ban quản lý cảng cá bố trí khu vực và thùng chứa rác phù hợp để tiếp nhận rác thải từ tàu cá; tổ chức tiếp nhận, ghi nhận khối lượng rác thải khi tàu cập cảng và phối hợp với đơn vị chức năng để vận chuyển, xử lý theo đúng quy định hiện hành.
UBND các phường Vũng Tàu, Tam Thắng, Rạch Dừa cần chủ động xây dựng kế hoạch hàng năm để tiếp tục thực hiện đấu thầu/đặt hàng dịch vụ thu gom rác thải và lục bình trôi dạt vào bờ biển, đảm bảo hoạt động được duy trì theo quy định pháp luật.
Bên cạnh các giải pháp ứng phó, Thành phố Hồ Chí Minh cũng chủ động triển khai các giải pháp về quản lý, phòng ngừa và giảm thiểu rác thải từ gốc. Trong đó, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn được giao nghiên cứu đặt hàng Sở Khoa học và Công nghệ cùng các cơ quan liên quan xem xét, lựa chọn đơn vị có năng lực thực hiện đề tài nghiên cứu chất lượng cao. Mục tiêu là phát triển các giải pháp hạn chế sự sinh trưởng của lục bình để áp dụng vào thực tế, nhằm giảm thiểu lục bình phát sinh ngay tại nguồn.
Sở Xây dựng sẽ chủ trì nghiên cứu lắp đặt hệ thống ngăn lục bình và rác thải tại đầu nguồn các sông, kênh, rạch và trước các công trình cầu, cống. Việc này nhằm tổ chức thu gom, xử lý hiệu quả, hạn chế tối đa lượng chất thải trôi dạt về hạ nguồn. UBND các phường, xã, và đặc khu sẽ tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm minh các hành vi xả rác thải ra môi trường sông, kênh, mương, ven biển không đúng quy định.
Song hành cùng các giải pháp được nêu trong Công văn số 1359/UBND-ĐT, nhiều hoạt động thu gom rác thải trên sông, kênh, rạch sẽ được tổ chức thường xuyên. Các lực lượng chức năng sẽ phối hợp chặt chẽ với công nhân môi trường và tình nguyện viên, sử dụng thuyền, lưới cùng các phương tiện chuyên dụng để vớt rác và lục bình trôi nổi trên mặt nước. Những nỗ lực này góp phần làm sạch dòng kênh và hạn chế tình trạng tắc nghẽn dòng chảy.
Tuy nhiên, để đảm bảo công tác bảo vệ môi trường sông, kênh, rạch đạt được hiệu quả bền vững, không chỉ đòi hỏi sự nỗ lực kiên định từ phía chính quyền mà còn cần sự chung tay đồng lòng của toàn thể cộng đồng. Mỗi người dân cần nâng cao ý thức cá nhân, không xả rác xuống sông, kênh, tích cực tham gia các hoạt động thu gom rác và làm sạch môi trường. Đồng thời, cần chủ động tuyên truyền cho người thân và bạn bè cùng thực hiện.
Bảo vệ sông, kênh, rạch chính là bảo vệ môi trường sống, bảo vệ tương lai của chính chúng ta. Khi mỗi cá nhân đều có trách nhiệm với môi trường sống xung quanh mình, Thành phố Hồ Chí Minh sẽ ngày càng phát triển xanh – sạch – đẹp, trở thành một đô thị đáng sống cho hiện tại và các thế hệ mai sau.
