Bài báo chỉ ra nhiều thách thức trong quản lý chất thải rắn tại Cần Thơ và các tỉnh lân cận, bao gồm cơ chế quản lý không đồng nhất, chậm trễ phân bổ ngân sách, trang thiết bị hạn chế, mức phí thu gom thấp và thiếu trạm trung chuyển, gây ra các bãi rác tự phát. Để giải quyết, các quy định mới được ban hành nhằm chi tiết hóa lộ trình và thời gian vận chuyển chất thải, đồng thời chuyển giao trách nhiệm ký kết hợp đồng thu gom cho cấp xã, phường từ năm 2026. Đặc biệt, một giải pháp trọng tâm là trao quyền cho cộng đồng tham gia giám sát và đánh giá chất lượng dịch vụ môi trường, góp phần nâng cao tính minh bạch, hiệu quả dịch vụ và ý thức bảo vệ môi trường. Các biện pháp này, cùng với việc đầu tư xây dựng trạm trung chuyển mới, được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển mình quan trọng, thúc đẩy phân loại chất thải và hướng tới nền kinh tế tuần hoàn bền vững cho Thành phố Cần Thơ.
Nâng cao hiệu quả quản lý, thu gom và xử lý chất thải rắn: Thách thức và Giải pháp
Trước giai đoạn hợp nhất các đơn vị hành chính cấp tỉnh, cơ chế quản lý công tác thu gom chất thải tại mỗi địa phương có sự khác biệt rõ rệt. Cụ thể, tại Thành phố Cần Thơ (trước đây), Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn chịu trách nhiệm trực tiếp ký kết hợp đồng với các đơn vị cung ứng dịch vụ thu gom chất thải. Trong khi đó, các tỉnh Hậu Giang (trước đây) và Sóc Trăng (trước đây) lại ủy quyền cho Ủy ban nhân dân cấp huyện, thành phố đảm nhiệm việc ký kết hợp đồng với các đơn vị thực hiện công tác này.
Sau quá trình sáp nhập, khi cấp hành chính huyện không còn tồn tại, trách nhiệm quản lý nêu trên được chuyển giao cho Ủy ban nhân dân cấp xã, phường. Song, sự chậm trễ trong việc phân bổ nguồn ngân sách cần thiết cho hoạt động thu gom chất thải đã tạo ra những thách thức đáng kể đối với công tác này trên địa bàn Thành phố Cần Thơ (mới) trong thời gian gần đây.
Đáng chú ý, một số đơn vị thu gom chất thải trên địa bàn thành phố hiện vẫn còn hạn chế về trang thiết bị và đồ bảo hộ lao động, chưa đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn cần thiết.
Cần Thơ (trước đây) đã thiết lập mức phí thu gom chất thải sinh hoạt từ năm 2016, với 20.000 đồng/hộ/tháng cho các hộ dân mặt tiền và 10.000 đồng/hộ/tháng cho các hộ dân trong hẻm. Đối với Sóc Trăng (trước đây), mức phí này được áp dụng từ năm 2019, với 19.000 đồng/hộ/tháng tại khu vực đô thị và 15.000 đồng/hộ/tháng tại khu vực nông thôn. Riêng Hậu Giang (trước đây), biểu phí thu gom chất thải được điều chỉnh từ năm 2023, với 48.648 đồng/hộ tại đô thị và 32.351 đồng/hộ tại nông thôn.
Các mức phí này, vốn đã được ban hành gần một thập kỷ trước, hiện được đánh giá là khá thấp. Khi đối chiếu với Thành phố Hồ Chí Minh, nơi mức phí thu gom trung bình dao động từ 80.000 đến 84.000 đồng/hộ/tháng (tùy khu vực), biểu phí của Cần Thơ rõ ràng đang ở mức tương đối khiêm tốn. Tình trạng này đã gây ra những tác động tiêu cực đáng kể đến hiệu quả chung của công tác thu gom và xử lý chất thải trên toàn địa bàn.
Năng lực xử lý chất thải của Thành phố Cần Thơ về cơ bản đáp ứng các yêu cầu đặt ra và thậm chí vượt trội so với một số địa phương khác. Tuy nhiên, năng lực thu gom và vận chuyển chất thải lại chưa tương xứng. Suốt hơn một thập kỷ qua, quy hoạch của Thành phố Cần Thơ thiếu vắng các trạm trung chuyển chất thải, dẫn đến tình trạng phát sinh nhiều bãi rác tự phát, gây hệ lụy nghiêm trọng đến môi trường và sức khỏe cộng đồng.
Liên quan đến công tác thu gom và vận chuyển chất thải, kể từ ngày 01/01/2026, Ủy ban nhân dân cấp xã, phường sẽ đảm nhiệm việc ký kết hợp đồng với các đơn vị thu gom chất thải thông qua hình thức đấu thầu hoặc chỉ định, tuân thủ theo quy định pháp luật. Tuy nhiên, việc lựa chọn phương thức đấu thầu hay chỉ định còn phụ thuộc vào năng lực và trang thiết bị thu gom của từng đơn vị. Các đơn vị được lựa chọn phải cam kết đảm bảo trang thiết bị đạt tiêu chuẩn kỹ thuật. Đây là một thách thức không nhỏ không chỉ đối với các doanh nghiệp, bởi lẽ các quy định pháp luật về phương tiện thu gom đạt chuẩn hiện vẫn còn mang tính chất định tính, chưa thực sự hài hòa với đặc thù của từng địa phương.
Nâng tầm vai trò cộng đồng trong giám sát và đánh giá chất lượng dịch vụ môi trường
Mới đây, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Đấu thầu về lựa chọn nhà thầu. Nghị định này hứa hẹn sẽ tạo cơ chế thuận lợi cho Thành phố Cần Thơ trong việc chỉ định hoặc đặt hàng các đơn vị có đủ năng lực để thực hiện công tác thu gom chất thải.
Dựa trên cơ sở pháp lý đó, Ủy ban nhân dân Thành phố Cần Thơ đã triển khai Quyết định số 09/2026/QĐ-UBND ngày 23 tháng 01 năm 2026, quy định chi tiết về các tuyến đường và khung thời gian cho phép vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt, chất thải rắn công nghiệp thông thường và chất thải nguy hại trên toàn địa bàn thành phố.
Cụ thể, kể từ ngày 02/02/2026, các phương tiện chuyên chở chất thải sinh hoạt và chất thải công nghiệp thông thường, đáp ứng đầy đủ các quy định của Luật Bảo vệ môi trường, sẽ được phép lưu thông trên các tuyến đường thuộc địa phận thành phố.
Đối với chất thải công nghiệp thông thường cần xử lý và chất thải nguy hại, các phương tiện vận chuyển bắt buộc phải tuân thủ lộ trình đã định, từ điểm phát sinh chất thải đến địa điểm xử lý cuối cùng, đồng thời phải chấp hành nghiêm ngặt các quy định pháp luật hiện hành.
Khung giờ vận chuyển chất thải sinh hoạt, chất thải công nghiệp thông thường và chất thải nguy hại trong khu vực đô thị được quy định từ 19 giờ ngày hôm trước đến 6 giờ ngày hôm sau. Quy định này không áp dụng cho các phương tiện thu gom chất thải sinh hoạt từ các hộ dân đến điểm tập kết hoặc trạm trung chuyển.
Riêng đối với các tuyến đường nằm ngoài khu vực đô thị, Thành phố Cần Thơ không áp dụng giới hạn về thời gian vận chuyển cho các phương tiện chuyên chở.
Điểm đáng chú ý trong Quyết định số 09/2026/QĐ-UBND là việc xác lập rõ ràng trách nhiệm và quyền hạn của các tổ chức, hộ gia đình và cá nhân. Theo đó, cộng đồng có quyền tham gia đánh giá chất lượng dịch vụ của các cơ sở thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt; đưa ra ý kiến về mức giá dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt; đồng thời kiến nghị, phản ánh kịp thời đến Ủy ban nhân dân cấp xã để xử lý các vấn đề phát sinh. Bên cạnh đó, họ còn có trách nhiệm thông báo cho chính quyền địa phương khi phát hiện các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường và các quy định trong Quyết định này.
Trước hết, việc trao quyền cho các tổ chức, hộ gia đình và cá nhân tham gia đánh giá chất lượng thu gom chất thải đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động của các đơn vị dịch vụ. Là những chủ thể trực tiếp sử dụng dịch vụ và chứng kiến quá trình thu gom hằng ngày, người dân có khả năng phản ánh kịp thời các bất cập như việc thu gom không đúng giờ, bỏ sót chất thải, rơi vãi trên đường, hoặc gây ô nhiễm mùi. Những phản hồi và đánh giá này là cơ sở quan trọng giúp các cơ quan quản lý và đơn vị dịch vụ nhanh chóng nhận diện hạn chế, từ đó điều chỉnh và cải thiện chất lượng phục vụ.
Hơn nữa, sự tham gia của cộng đồng còn góp phần tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của các đơn vị cung cấp dịch vụ môi trường. Khi người dân được trao quyền đánh giá và giám sát, các đơn vị thu gom chất thải sẽ nâng cao ý thức trong việc thực hiện công việc một cách nghiêm túc, đảm bảo tuân thủ đúng quy trình và đúng thời gian. Điều này sẽ góp phần hạn chế tình trạng thiếu trách nhiệm hoặc lơ là các quy định về vệ sinh môi trường.
Thêm vào đó, việc khuyến khích tham gia đánh giá còn có tác dụng nâng cao ý thức bảo vệ môi trường trong cộng đồng, từ các tổ chức đến hộ gia đình và cá nhân. Khi được tạo điều kiện để đóng góp ý kiến và tham gia giám sát, họ sẽ cảm nhận rõ hơn vai trò của mình trong tiến trình bảo vệ môi trường chung. Hệ quả là, xu hướng thực hiện các hành vi tích cực như phân loại chất thải tại nguồn, bỏ chất thải đúng nơi quy định và giữ gìn vệ sinh môi trường khu vực sinh sống sẽ được cải thiện đáng kể.
 |
| Từ ngày 02/02, các tổ chức, hộ gia đình và cá nhân chính thức được trao quyền tham gia đánh giá chất lượng dịch vụ của các cơ sở thu gom chất thải. Đây được kỳ vọng sẽ là một bước đột phá quan trọng, tác động trực tiếp đến hiệu quả thu gom, xử lý chất thải của các doanh nghiệp, đồng thời nâng cao năng lực quản lý chất thải của chính quyền các cấp tại địa phương |
Không dừng lại ở đó, hoạt động này còn đóng vai trò kiến tạo mối quan hệ hợp tác đa phương giữa chính quyền, các đơn vị cung ứng dịch vụ và cộng đồng dân cư. Khi ý kiến đóng góp của các tổ chức, hộ gia đình và cá nhân được tiếp nhận, lắng nghe và phản hồi một cách nghiêm túc, niềm tin của cộng đồng đối với chính quyền và các đơn vị môi trường sẽ được củng cố. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan sẽ là nền tảng vững chắc để công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt đạt hiệu quả cao hơn và phát triển bền vững.
Bên cạnh việc khuyến khích cộng đồng tham gia đánh giá chất lượng dịch vụ, chính quyền tỉnh còn giao Sở Xây dựng Thành phố Cần Thơ làm cơ quan đầu mối chịu trách nhiệm theo dõi, đôn đốc và hướng dẫn các đơn vị triển khai thực hiện các quy định đã ban hành. Đồng thời, Sở Xây dựng sẽ phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, đơn vị liên quan để giám sát, kiểm tra định kỳ các phương tiện vận chuyển chất thải sinh hoạt, chất thải công nghiệp thông thường cần xử lý và chất thải nguy hại khi lưu thông trên các tuyến đường, cũng như xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm pháp luật theo quy định.
Ủy ban nhân dân cấp xã được giao trách nhiệm chủ trì phối hợp với các cơ sở thu gom, vận chuyển chất thải sinh hoạt, cộng đồng dân cư và các tổ chức chính trị – xã hội tại cơ sở để cùng xác định thời gian, địa điểm, tần suất và lộ trình thu gom chất thải sinh hoạt phù hợp.
Việc triển khai hiệu quả Quyết định số 09/2026/QĐ-UBND ngày 23 tháng 01 năm 2026, quy định về tuyến đường và thời gian vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt, chất thải rắn công nghiệp thông thường, chất thải nguy hại trên địa bàn Thành phố Cần Thơ, kết hợp với chủ trương thống nhất quy hoạch trạm thu gom mới tại phường Long Tuyền (với năng lực xử lý khoảng 100 tấn/ngày), cùng với việc thúc đẩy đầu tư thêm trạm trung chuyển Tân An theo mô hình trạm trong nhà, đảm bảo tiêu chuẩn kỹ thuật và không phát sinh mùi hôi gây ảnh hưởng đến cộng đồng, được kỳ vọng sẽ tạo ra một bước chuyển mình mang tính quyết định. Bước chuyển này không chỉ góp phần thay đổi diện mạo môi trường, gia tăng tính kỷ luật trong công tác thu gom, xử lý chất thải mà còn kiến tạo nền tảng vững chắc cho việc phân loại chất thải toàn diện, hướng tới xây dựng nền kinh tế tuần hoàn, phát triển bền vững về mọi mặt kinh tế – xã hội song hành cùng công tác bảo vệ môi trường.
