Lâm Đồng đang đối mặt với thách thức lớn trong công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt do giai đoạn chuyển giao cơ cấu tổ chức và thiếu sự đồng bộ trong vận hành. Mặc dù thu gom khoảng 2.482 tấn rác mỗi ngày với tỷ lệ cao, phần lớn lượng rác vẫn được xử lý bằng phương pháp chôn lấp truyền thống tại các bãi không đạt chuẩn, gây ô nhiễm môi trường. Các nhà máy xử lý hiện đại của tỉnh hoạt động dưới công suất và gặp khó khăn trong tiêu thụ sản phẩm, dẫn đến lãng phí nguồn lực và tỷ lệ tái chế, tái sử dụng rất thấp. Trước tình hình này, UBND tỉnh đã ban hành chỉ đạo khẩn, yêu cầu tăng cường kiểm soát, lựa chọn đơn vị đủ năng lực, ưu tiên đầu tư nhà máy hiện đại, đẩy mạnh xã hội hóa và nâng cao nhận thức cộng đồng về phân loại rác tại nguồn để hướng tới quản lý chất thải bền vững.
Thách thức gia tăng từ khối lượng chất thải sinh hoạt
Báo cáo gần đây từ các sở, ngành chức năng chỉ rõ, công tác thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt tại Lâm Đồng đang đối mặt với nhiều trở ngại. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ giai đoạn chuyển giao trong cơ cấu tổ chức và quản lý, khiến việc phân định trách nhiệm, phân bổ nguồn lực tài chính và triển khai thực hiện tại nhiều địa phương còn thiếu sự đồng bộ, gây ra không ít vướng mắc trong quá trình vận hành.
Với khoảng 2.482 tấn chất thải sinh hoạt phát sinh mỗi ngày, Lâm Đồng ghi nhận tỷ lệ thu gom đáng kể tại đô thị (90-95%) và nông thôn (60-75%). Song, một thực trạng đáng quan ngại là phần lớn lượng rác thải này vẫn đang được xử lý bằng phương pháp chôn lấp truyền thống, trong khi nhiều nhà máy xử lý hiện đại lại chưa khai thác hết công suất thiết kế, gây lãng phí nguồn lực và tiềm ẩn rủi ro môi trường.
Thống kê cho thấy, tỉnh Lâm Đồng hiện có 08 nhà máy chuyên trách tiếp nhận và xử lý chất thải rắn sinh hoạt đang hoạt động.
Đáng tiếc, hầu hết các nhà máy này đều chưa vận hành đúng theo mục tiêu ban đầu đã cam kết trong giấy chứng nhận đầu tư. Mặc dù nhiều dự án đã trang bị lò đốt, dây chuyền sản xuất phân compost hay dây chuyền ép gạch không nung từ tro xỉ, nhưng do khó khăn trong việc tiêu thụ sản phẩm đầu ra, phương pháp xử lý chính vẫn là chôn lấp và đốt, khiến hiệu quả tổng thể chưa đạt kỳ vọng. Tình trạng chất thải rắn sinh hoạt tiếp tục được xử lý chủ yếu bằng chôn lấp vẫn là một thách thức lớn.
Trong tổng số 39 bãi chôn lấp rác thải đang hoạt động, phần lớn là những bãi không đạt chuẩn vệ sinh môi trường. Chỉ một số ít được áp dụng phương pháp xử lý bằng chế phẩm sinh học để khử mùi và thực hiện phủ đất định kỳ, cho thấy sự thiếu hụt về hạ tầng và quy trình xử lý tiên tiến.
Công tác thu gom tại Lâm Đồng chủ yếu dựa vào các phương tiện thủ công như xe đẩy tay, xe thu gom nhỏ, bổ trợ bởi xe ép rác chuyên dụng. Các địa phương có nhà máy xử lý tập trung thuận lợi trong việc vận chuyển rác đến các cơ sở này, nhưng không ít khu vực vẫn phải phụ thuộc vào các bãi chôn lấp hoặc chịu chi phí vận chuyển rác đi quãng đường xa.
Theo thông tin từ lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường, sau quá trình hợp nhất địa giới hành chính, Lâm Đồng đã hình thành một mạng lưới xử lý rác từ ba khu vực trước đó. Một số dự án mới đang trong giai đoạn hoàn thiện thủ tục, hứa hẹn giảm bớt gánh nặng cho hệ thống hiện tại. Tuy nhiên, nhiều cơ sở xử lý vẫn hoạt động dưới công suất hoặc đối mặt với các vấn đề môi trường. Điển hình là Nhà máy rác Phan Thiết, từng xử lý khoảng 280 tấn rác mỗi ngày, hiện đang tạm ngừng hoạt động để khắc phục tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng.
 |
| Việc đốt rác lộ thiên vẫn diễn ra phổ biến, gây phát thải khói bụi, ô nhiễm không khí nghiêm trọng và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống của cộng đồng. |
Mặc dù hạ tầng xử lý đang từng bước được cải thiện, các phương thức chính vẫn xoay quanh đốt và chôn lấp. Đáng lo ngại, tỷ lệ tái chế, tái sử dụng và thu hồi năng lượng từ chất thải vẫn còn rất thấp, không tương xứng với tốc độ gia tăng đáng kể của lượng rác phát sinh.
Đồng bộ hóa các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý chất thải sinh hoạt
Đối mặt với thực trạng cấp bách này, UBND tỉnh Lâm Đồng đã ban hành văn bản chỉ đạo khẩn, yêu cầu các sở, ngành và địa phương tăng cường kiểm soát hoạt động thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải sinh hoạt trên toàn tỉnh. Chỉ đạo này được đưa ra dựa trên đề xuất quan trọng từ Công an tỉnh tại Công văn số 3463/CAT-PA04.
Theo đó, UBND tỉnh yêu cầu UBND các xã, phường và đặc khu Phú Quý phải khẩn trương hoàn thiện các thủ tục đấu thầu hoặc đặt hàng để lựa chọn đơn vị đủ năng lực thực hiện công tác thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt một cách minh bạch và đúng quy định pháp luật.
Đồng thời, UBND tỉnh giao Sở Tài chính tiếp tục nghiên cứu và đề xuất phương án bố trí nguồn vốn từ ngân sách tỉnh, ưu tiên đầu tư xây dựng các nhà máy xử lý chất thải rắn sinh hoạt hiện đại, nhằm đáp ứng nhu cầu cấp bách tại các phường thuộc thành phố Đà Lạt, Bảo Lộc, Phan Thiết và Gia Nghĩa (trước đây), đảm bảo tính chủ động và ổn định lâu dài cho công tác bảo vệ môi trường. Công an tỉnh có trách nhiệm tiếp tục nắm bắt tình hình, giám sát chặt chẽ hoạt động của các nhà máy xử lý rác, bãi chôn lấp, cũng như toàn bộ quy trình thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải sinh hoạt, kịp thời phát hiện và tham mưu giải quyết các vấn đề phức tạp liên quan đến an ninh trật tự.
Song song đó, cơ quan chức năng sẽ tăng cường điều tra, xử lý nghiêm minh theo quy định pháp luật đối với mọi cá nhân, tổ chức vi phạm các quy định về quản lý kinh tế và bảo vệ môi trường. Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng Sở Tài chính tiếp tục theo dõi sát sao, đôn đốc và hướng dẫn các địa phương trong việc triển khai các thủ tục cũng như lựa chọn đơn vị cung ứng dịch vụ đúng pháp luật. UBND tỉnh đặc biệt nhấn mạnh trách nhiệm của Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng số 1, số 2, số 3 cùng UBND các xã, phường, đặc khu Phú Quý trong việc đảm bảo công tác thu gom, vận chuyển, tiếp nhận và xử lý chất thải sinh hoạt trên địa bàn, kiên quyết không để xảy ra tình trạng tồn đọng, ùn ứ rác thải gây mất mỹ quan và ô nhiễm môi trường.
 |
| UBND tỉnh Lâm Đồng đã chỉ đạo các sở, ban ngành triển khai đồng bộ các thủ tục và lựa chọn đơn vị cung ứng dịch vụ thu gom, xử lý rác thải tuân thủ nghiêm ngặt quy định pháp luật. |
UBND tỉnh Lâm Đồng đã giao các sở, ban ngành triển khai đồng bộ các thủ tục và lựa chọn đơn vị cung ứng dịch vụ thu gom, xử lý rác thải tuân thủ nghiêm ngặt quy định pháp luật. (Ảnh: ĐK).
Thêm vào đó, các xã, phường cần khẩn trương rà soát kỹ lưỡng khối lượng chất thải phát sinh và phạm vi thu gom nhằm lập dự toán, xác định giá gói thầu và ký kết hợp đồng đúng quy định. Song song đó, cần chủ động đẩy mạnh xã hội hóa công tác thu gom, vận chuyển, xử lý rác thải sinh hoạt, đặc biệt ưu tiên các khu vực vùng sâu, vùng xa, nơi hạ tầng còn hạn chế.
Với sự chỉ đạo quyết liệt từ chính quyền, tỉnh Lâm Đồng cùng cộng đồng dân cư đang nỗ lực triển khai hàng loạt giải pháp đồng bộ nhằm tối ưu hóa công tác thu gom và xử lý chất thải sinh hoạt, hướng tới mục tiêu bảo vệ môi trường bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Các địa phương đặc biệt chú trọng đầu tư nâng cấp hệ thống thu gom, mở rộng đáng kể phạm vi phục vụ, và cải thiện năng lực xử lý tại các khu xử lý tập trung.
 |
| Nâng cao nhận thức cộng đồng và thúc đẩy mạnh mẽ phân loại rác tại nguồn được đánh giá là giải pháp then chốt nhằm giảm tải cho hệ thống xử lý, đồng thời gia tăng tỷ lệ tái chế, tái sử dụng, góp phần thiết thực vào công cuộc bảo vệ môi trường. |
Công tác phân loại rác tại nguồn đang từng bước được khuyến khích mạnh mẽ nhằm giảm thiểu áp lực cho hệ thống xử lý và nâng cao hiệu quả tái chế. Song song đó, tỉnh tích cực đẩy mạnh xã hội hóa lĩnh vực vệ sinh môi trường, thu hút các doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ xử lý hiện đại, thân thiện môi trường. Các địa phương cũng tăng cường tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao ý thức cộng đồng về giữ gìn vệ sinh chung, chấm dứt tình trạng xả rác bừa bãi.
Trong lộ trình phát triển sắp tới, Lâm Đồng kiên định xác định công tác thu gom và xử lý chất thải sinh hoạt là một trong những nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu trong chiến lược quản lý đô thị và bảo vệ môi trường. Tỉnh sẽ ưu tiên nguồn lực để hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, nâng cấp các khu xử lý rác theo hướng hiện đại hóa, đảm bảo đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe.
Song song đó, việc đẩy mạnh phân loại rác tại nguồn được coi là giải pháp mang tính chiến lược, không chỉ giảm tải cho hệ thống xử lý mà còn tối đa hóa tỷ lệ tái chế, tái sử dụng. Các cơ chế, chính sách khuyến khích doanh nghiệp tham gia vào lĩnh vực môi trường sẽ tiếp tục được hoàn thiện, nhằm thu hút mạnh mẽ nguồn lực xã hội hóa.
Đồng thời, công tác tuyên truyền và giáo dục cộng đồng sẽ được tăng cường triệt để nhằm nâng cao ý thức của người dân trong việc giữ gìn vệ sinh chung. Với sự vào cuộc đồng bộ và quyết tâm cao từ chính quyền, doanh nghiệp cùng toàn thể người dân, Lâm Đồng kỳ vọng sẽ xây dựng một hệ thống quản lý chất thải hiệu quả, bền vững, từ đó góp phần bảo vệ cảnh quan thiên nhiên và kiến tạo môi trường sống trong lành, lâu dài cho thế hệ hiện tại và tương lai.
