 |
| Toàn cảnh Đền Hoàng Tá Thốn, một công trình kiến trúc cổ kính và linh thiêng. |
Vượt lên giá trị kiến trúc cổ kính hài hòa với bức tranh làng quê yên bình, ngôi đền linh thiêng này còn là nơi tôn thờ Sát hải Đại tướng quân Hoàng Tá Thốn – một danh tướng lẫy lừng của triều Trần, người đã có những đóng góp chiến lược và quyết định trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông khốc liệt ở thế kỷ XIII.
Sinh trưởng tại làng Vạn Phần (nay là xã Diễn Vạn, huyện Diễn Châu), Sát hải Đại tướng quân Hoàng Tá Thốn đã được triều đình tin tưởng trao phó trọng trách thống lĩnh thủy binh, trấn giữ những cửa biển chiến lược của quốc gia.
Không chỉ ghi dấu bằng những chiến công hiển hách, cuộc đời và sự nghiệp của ông còn sống mãi trong tâm thức dân gian, được nhân dân nhiều vùng lập đền thờ phụng, tôn vinh muôn đời. Trải qua dòng chảy lịch sử hàng trăm năm, Đền Hoàng Tá Thốn tại Hợp Minh đã trở thành một biểu tượng trường tồn của truyền thống ‘uống nước nhớ nguồn’ cao đẹp, đồng thời là một điểm đến không thể thiếu cho các hoạt động nghiên cứu, khám phá lịch sử và văn hóa địa phương.
 |
 |
| Một góc kiến trúc ấn tượng của Đền Hoàng Tá Thốn. |
Quần thể kiến trúc của đền Hoàng Tá Thốn thể hiện rõ nét dấu ấn văn hóa dân gian với sự hiện diện của các hạng mục như cổng, tắc môn, bái đường, thượng điện, nhà giải văn, nhà giải vũ… Tất cả được tạo tác từ những vật liệu truyền thống quen thuộc như gỗ, gạch, ngói, đá, sành, sứ. Điểm nhấn nổi bật là bái đường với cấu trúc ba gian hai hồi, mái lợp ngói âm dương, cùng kết cấu độc đáo kiểu tiền trụ, tam oai cổ nghé, giá chiêng – một phong cách kiến trúc đặc trưng của vùng đất này.
Những chi tiết xà, kẻ, vì trong đền được chạm khắc vô cùng tinh xảo, thể hiện các họa tiết hoa lá, vân mây, sóng nước sống động, đặc biệt là hình tượng “tứ linh” uy nghi được kiến tạo qua kỹ thuật chạm bong kênh điêu luyện. Nằm phía sau là thượng điện – không gian linh thiêng cốt lõi, nơi hội tụ trọn vẹn nhất giá trị nghệ thuật và tâm linh của di tích. Công trình này được chế tác từ gỗ lim quý hiếm, mặt trước được trang trí cầu kỳ với hình ảnh “lưỡng long triều nguyệt”, chim phượng cùng những câu đối chữ Hán thâm thúy. Các mảng chạm khắc rồng, phượng, hổ phù… đều được thể hiện tinh tế đến từng chi tiết, kiến tạo một vẻ đẹp uy nghiêm và trang trọng cho không gian thờ tự.
Cho đến ngày nay, đền Hoàng Tá Thốn vẫn tự hào bảo tồn nhiều hiện vật cổ quý giá như hương án, long ngai, kiệu rồng, kiếm gỗ…, tất cả đều góp phần làm phong phú thêm kho tàng giá trị lịch sử – văn hóa vô giá của di tích.
 |
| Sự trăn trở của cộng đồng trước tình trạng xuống cấp của Đền Hoàng Tá Thốn. |
Tuy nhiên, đối lập với những giá trị vô song mà đền Hoàng Tá Thốn nắm giữ, hiện trạng của di tích đang gây ra nhiều mối trăn trở sâu sắc. Nhiều hạng mục đã bộc lộ rõ rệt dấu hiệu xuống cấp nghiêm trọng theo thời gian: tường rào bong tróc, nứt vỡ; mái ngói hư hại, dột nát; sân và khuôn viên chưa được tu bổ đồng bộ, thiếu sự khang trang. Tình trạng này không chỉ làm suy giảm mỹ quan tổng thể mà còn tiềm ẩn nguy cơ gây ảnh hưởng tiêu cực đến kết cấu kiến trúc cốt lõi và sự an toàn của các hiện vật quý giá bên trong di tích.
Đặc biệt, Đền Hoàng Tá Thốn còn là trung tâm của lễ hội truyền thống diễn ra vào tháng 6 âm lịch hàng năm, thu hút đông đảo bà con nhân dân và du khách từ khắp nơi về dâng hương, tưởng niệm Sát hải Đại tướng quân Hoàng Tá Thốn. Trong bối cảnh mùa lễ hội đang cận kề, những hạn chế về cơ sở vật chất và cảnh quan ngày càng trở nên rõ nét, đặt ra yêu cầu cấp bách về việc tu bổ, tôn tạo di tích một cách kịp thời.
Cộng đồng cư dân địa phương luôn ý thức sâu sắc về tầm vóc và giá trị văn hóa – lịch sử của di tích, đồng thời bày tỏ nguyện vọng thiết tha được thấy ngôi đền sớm nhận được sự đầu tư, tu sửa để trở nên khang trang, uy nghi, thực sự xứng đáng với vị thế và ý nghĩa vốn có của mình.
