Trước bối cảnh hiện tại, nhằm tăng cường hiệu lực quản lý, kiểm tra, giám sát của chính quyền địa phương và các cơ quan chuyên trách đối với hoạt động môi trường và tài nguyên nước của các đơn vị sản xuất vật liệu xây dựng, Tạp chí điện tử Môi trường và Cuộc sống – Moitruong.net.vn đã thực hiện chuyên đề sâu rộng: “Quản lý chất thải và bảo vệ môi trường trong ngành sản xuất vật liệu xây dựng.” Mục tiêu của chuyên đề là cung cấp góc nhìn khách quan, đánh giá thực trạng, đồng thời góp phần nâng cao năng lực quản lý, đẩy mạnh tuyên truyền và phổ biến các quy định pháp luật về thực hiện Luật Bảo vệ môi trường đến các doanh nghiệp trong ngành.
Trong khuôn khổ triển khai chuyên đề này, thông qua quá trình tìm hiểu và thu thập thông tin, phóng viên (PV) Tạp chí điện tử Môi trường và Cuộc sống – Moitruong.net.vn đã ghi nhận nhiều dấu hiệu cho thấy Công ty Cổ phần Công nghiệp chịu lửa Hưng Đạo có thể chưa thực hiện đúng và đầy đủ các quy định của Luật Bảo vệ môi trường và tài nguyên nước. Các vi phạm tiềm ẩn bao gồm: khai thác nước ngầm không có giấy phép, quản lý và thu gom chất thải nguy hại sai quy định, tập kết nguyên vật liệu và sản phẩm không đúng nơi quy định, gây phát tán bụi và suy giảm chất lượng môi trường sống, làm mất cân bằng sinh thái khu vực.
Doanh nghiệp thừa nhận các tồn tại trong quản lý môi trường
Trong nhiều năm qua, tình trạng tập kết tràn lan nguyên liệu gạch chịu lửa, sản phẩm và gạch vỡ ra hành lang lối vào Công ty Cổ phần Công nghiệp Chịu lửa Hưng Đạo, phường Chí Linh, TP. Hải Phòng, đã diễn ra công khai nhưng chưa được xử lý triệt để.
Ghi nhận thực tế cho thấy, dọc theo tuyến đường dẫn vào nhà máy, hai bên đường chất đầy những đống gạch chịu lửa thành phẩm, gạch vỡ, đá xỉ, và nguyên vật liệu thô. Các đống vật liệu này được tập kết ngoài trời, chất cao ngổn ngang kéo dài, hoàn toàn không có biện pháp che chắn, phủ bạt hay phun ẩm giảm bụi. Vào những ngày nắng nóng hoặc khi xe tải lưu thông, bụi từ các đống nguyên liệu, gạch vỡ và bột vật liệu có nguy cơ cao phát tán vào không khí, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng môi trường sống của các khu dân cư lân cận. Đặc biệt, khu vực chân tường lối dẫn vào nhà máy xuất hiện nhiều mảng đen bám dài, là dấu hiệu của nước thải, bụi công nghiệp hoặc cặn bẩn tồn lưu lâu ngày, cho thấy nguy cơ ô nhiễm đáng kể từ hoạt động sản xuất và lưu chứa vật liệu ngoài trời.
Việc chiếm dụng lề đường, hành lang giao thông để lưu chứa nguyên liệu và sản phẩm không chỉ gây mất mỹ quan đô thị mà còn đặt ra nghi vấn lớn về hiệu quả công tác quản lý môi trường và sử dụng đất của doanh nghiệp. Theo phản ánh, tình trạng này đã kéo dài nhiều năm nhưng vẫn chưa được giải quyết dứt điểm.
Một vấn đề đáng quan ngại khác là dù doanh nghiệp đã hoạt động trong thời gian dài và Luật Bảo vệ môi trường 2020 đã có hiệu lực hơn 04 năm, Công ty vẫn chưa có giấy phép môi trường theo quy định hiện hành.
Để đảm bảo thông tin đa chiều và khách quan, phóng viên Moitruong.net.vn đã có buổi làm việc với Công ty Cổ phần Công nghiệp Chịu lửa Hưng Đạo. Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Đức Bằng – Phó Giám đốc Công ty cho biết: “Đơn vị thường xuyên nhận được các nhắc nhở từ đoàn thanh tra, kiểm tra về việc khắc phục các tồn tại và hoàn thiện hồ sơ môi trường còn thiếu. Tuy nhiên, do hạn chế về diện tích trong khuôn viên, suốt 16 năm qua, Công ty đã tập kết nguyên liệu và sản phẩm ra hành lang đường đi vào nhà máy và đã được Sở Kế hoạch và Đầu tư cấp phép”. Khi phóng viên đặt câu hỏi: liệu việc tập kết thành phẩm và nguyên vật liệu hai bên hành lang đường đi như vậy có nằm trong báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) đã được phê duyệt hay không, ông Bằng cho biết cần xem lại trong ĐTM.
Về hồ sơ môi trường, khi được hỏi về báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM), đại diện Công ty cho biết: “hồ sơ này hiện đang do Sở Nông nghiệp và Môi trường quản lý, nếu cần, phóng viên có thể liên hệ trực tiếp với Sở để được cung cấp”.
Ông Bằng – đại diện Công ty cũng chia sẻ thêm: “trước đây doanh nghiệp sử dụng công nghệ đốt nhiên liệu bằng trạm than hoá khí, sau đó đã chuyển đổi sang sử dụng dầu FO”. Trước sự thay đổi về nhiên liệu đốt này, vấn đề đặt ra là Công ty đã thực hiện việc bổ sung hoặc cấp lại ĐTM theo quy định hay chưa? Việc này đã được cơ quan chức năng phê duyệt ĐTM chưa? Hàng năm công ty có thực hiện Báo cáo công tác quản lý môi trường định kỳ theo quy định gửi cơ quan chức năng không?
Liên quan đến nguồn nước sử dụng, đại diện Công ty khẳng định hiện đang sử dụng nước máy và không khai thác nước ngầm bằng giếng khoan.
Đáng chú ý, Công ty cho biết hiện đang trong quá trình hoàn thiện hồ sơ để xin cấp giấy phép môi trường.
Theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường 2020 và Nghị định 08/2022, các cơ sở đang hoạt động trước 01/01/2022 thuộc đối tượng phải có giấy phép môi trường nếu phát sinh chất thải được áp dụng cơ chế chuyển tiếp: phải nộp hồ sơ xin giấy phép môi trường trong thời hạn 36 tháng kể từ 01/01/2022 (tức là hạn cuối khoảng 01/01/2025). Đến nay đã hết quý I/2026, Công ty Cổ phần Công nghiệp Chịu lửa Hưng Đạo vẫn chưa có giấy phép môi trường. Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đã vi phạm thời hạn chuyển tiếp theo quy định pháp luật.
Theo Khoản 3, điểm C, Điều 14 Nghị định 45/2022/NĐ-CP, hành vi không có giấy phép môi trường có thể bị xử phạt hành chính từ 150 – 170 triệu đồng và đình chỉ hoạt động từ 03 – 06 tháng.
Trong buổi làm việc với phóng viên, đại diện Công ty khẳng định chỉ sử dụng nước máy. Tuy nhiên, ghi nhận thực tế tại hiện trường lại cho thấy có dấu hiệu sử dụng nước giếng khoan để phục vụ các hoạt động sản xuất.
Bên cạnh đó, công tác quản lý chất thải nguy hại của Công ty cũng bộc lộ nhiều bất cập nghiêm trọng: Khu vực lưu chứa chất thải nguy hại bị để lẫn lộn với chất thải rắn thông thường ngoài trời, không đảm bảo yêu cầu kỹ thuật, thiếu mái che, không dán mã từng loại chất thải và không được phân loại rõ ràng. Thiếu các biển cảnh báo theo quy chuẩn, vỏ hộp sơn thải sau sử dụng chưa được thu gom vào đúng nơi quy định. Thực trạng này tạo ra nguy cơ rất lớn đối với môi trường đất và nước, bởi lẽ nếu chất thải nguy hại không được lưu giữ và quản lý đúng cách, các thành phần độc hại có thể thẩm thấu vào đất, lan vào nguồn nước ngầm và gây ảnh hưởng lâu dài đến hệ sinh thái cũng như sức khỏe cộng đồng.
Sau khi khảo sát thực tế tại nhà máy, phóng viên đã trao đổi và góp ý với ông Bằng về một số tồn tại và hạn chế của Công ty liên quan đến môi trường và tài nguyên nước. Ông Bằng đã xác nhận với phóng viên Moitruong.net.vn: “Trong quá trình hoạt động, Công ty không tránh khỏi một số tồn tại trong công tác bảo vệ môi trường. Cụ thể, một số loại chất thải nguy hại như găng tay, giẻ lau dính dầu, thùng sơn, thùng keo, các thùng phi chứa dầu… hiện chưa được thu gom và lưu giữ đúng quy định.
Ngoài ra, Công ty đang sử dụng nước giếng khoan phục vụ cho các hoạt động xịt rửa xe, vệ sinh sân bãi và dập bụi trong khuôn viên.
Sau khi được phóng viên Moitruong.net.vn khảo sát thực tế và chỉ ra những tồn tại nêu trên, Công ty sẽ nghiêm túc rút kinh nghiệm, đồng thời khẩn trương triển khai các biện pháp khắc phục, trong đó có việc bổ sung, lắp đặt biển hiệu tại khu vực lưu trữ chất thải nguy hại và thực hiện quản lý theo đúng quy định”.
Cần tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm minh các vi phạm
Liên quan đến những vấn đề này, phóng viên đã có buổi làm việc với UBND phường Chí Linh, Tp. Hải Phòng. Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Văn Tiến – Phó Chủ tịch UBND phường cho biết: “Công ty hoạt động từ năm 2006 trong lĩnh vực sản xuất vật liệu chịu lửa. Tuy nhiên, trong quá trình hoạt động, doanh nghiệp có tình trạng tập kết nguyên vật liệu tại hành lang lối vào nhà máy.
Trước thực trạng này, UBND phường đã yêu cầu doanh nghiệp cung cấp hồ sơ đất đai và báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) nhằm kiểm tra việc sử dụng đất có đúng phạm vi được giao hay không, đồng thời rà soát việc chấp hành các quy định pháp luật về môi trường”.
Đại diện chính quyền nhấn mạnh: “việc tập kết vật liệu phải tuân thủ đúng quy định, đảm bảo các yêu cầu về bảo vệ môi trường, tránh ảnh hưởng đến khu vực dân cư”.
Việc để vật liệu, nguyên liệu và sản phẩm lấn chiếm hành lang giao thông trong nhiều năm không chỉ làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến mỹ quan đô thị mà còn tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường kéo dài. Do đó, cần có biện pháp xử lý nghiêm minh để tránh tạo ra tiền lệ xấu trong công tác chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường.
Trước thực trạng nêu trên, kính đề nghị UBND phường Chí Linh và UBND Thành phố Hải Phòng cần khẩn trương vào cuộc, tiến hành kiểm tra toàn diện hoạt động bảo vệ môi trường và tài nguyên nước tại Công ty Cổ phần Công nghiệp Chịu lửa Hưng Đạo.
Bên cạnh đó, cần tăng cường công tác giám sát đối với các doanh nghiệp trong ngành vật liệu xây dựng – một lĩnh vực vốn tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm cao. Việc kiểm tra không chỉ dừng lại ở hồ sơ giấy tờ mà cần kết hợp với khảo sát thực địa, đánh giá toàn diện quy trình sản xuất và công tác quản lý chất thải.
Những dấu hiệu tồn tại tại Công ty Cổ phần Công nghiệp Chịu lửa Hưng Đạo là minh chứng rõ nét cho thực trạng một số doanh nghiệp vẫn chưa thực sự coi trọng công tác bảo vệ môi trường. Trong khi đó, yêu cầu về phát triển bền vững đang ngày càng trở nên cấp thiết, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ và quyết liệt từ cả cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp.
Việc xử lý dứt điểm các vi phạm không chỉ nhằm đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật mà còn góp phần bảo vệ môi trường sống – yếu tố cốt lõi và không thể thiếu cho sự phát triển lâu dài của xã hội.
