Việt Nam đang hướng tới thí điểm các sàn giao dịch tài sản mã hóa, coi tài sản thực được token hóa (RWA) là cơ hội đầu tư đột phá và sản phẩm trọng điểm với tiềm năng thị trường 70-80 tỷ USD vào năm 2030. Tuy nhiên, để hiện thực hóa tiềm năng này, việc xây dựng một khuôn khổ pháp lý vững chắc, hạ tầng thị trường tiên tiến và cơ chế quản trị rủi ro minh bạch là vô cùng cấp thiết. Các chuyên gia đã chỉ ra 12 nhóm rủi ro trọng yếu, tập trung vào rủi ro tài sản cơ sở (lưu ký, quyền sở hữu), rủi ro cấu trúc tài chính (thu tiền trước, dự trữ phân đoạn) và rủi ro công nghệ/thị trường (thanh khoản, hợp đồng thông minh). Để đảm bảo sự phát triển bền vững và kiến tạo niềm tin, cần chuẩn hóa quy trình mã hóa, tăng cường kiểm soát rủi ro đa tầng, minh bạch hóa quyền tài sản và cơ chế bảo chứng, cùng với việc đảm bảo tính xác thực giữa tài sản thực và dữ liệu trên chuỗi khối.
RWA: Từ cơ hội đầu tư đột phá đến xu thế tài chính số toàn cầu định hình tương lai
Việt Nam đang tiến tới giai đoạn thí điểm các sàn giao dịch tài sản mã hóa theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP của Thủ tướng Chính phủ. Điều này đòi hỏi cấp thiết việc xây dựng một khuôn khổ pháp lý và vận hành vững chắc cho các loại tài sản dự kiến được giao dịch, đặc biệt là tài sản thực được token hóa (RWA). 
Các chuyên gia phân tích về giải pháp cân bằng lợi ích và chiến lược quản trị rủi ro hiệu quả cho nhà đầu tư.
Tại Hội thảo “Giải pháp mã hóa tài sản thực (RWA): Cân bằng lợi ích và quản trị rủi ro cho nhà đầu tư” do Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA) chủ trì, Trung tướng Đặng Vũ Sơn, Nguyên Trưởng ban Cơ yếu Chính phủ, Cố vấn cấp cao VBA, khẳng định: tài sản mã hóa, nếu được kiến tạo một cách chuẩn mực, sẽ không chỉ mở ra một kênh đầu tư tiềm năng mà còn định hình hạ tầng niềm tin số thiết yếu cho nền kinh tế trong kỷ nguyên chuyển đổi số.
Trung tướng Sơn nhấn mạnh: “Cơ hội vượt trội của Việt Nam không chỉ là tốc độ mà còn là sự chuẩn xác ngay từ vạch xuất phát. Trong bối cảnh thị trường vốn toàn cầu đang trải qua quá trình tái cấu trúc sâu rộng bởi công nghệ blockchain, một phương pháp tiếp cận bài bản về thể chế, tiêu chuẩn và quản trị sẽ là yếu tố then chốt quyết định vị thế và khả năng hội nhập sâu rộng của Việt Nam vào cấu trúc tài chính số toàn cầu.”
Phân tích tổng quan về thị trường, ông Nghiêm Minh Hoàng, Trưởng ban RWA – Câu lạc bộ Đầu tư Tài sản số Việt Nam (VIDA) trực thuộc VBA, chỉ rõ: Boston Consulting Group (BCG) dự báo thị trường RWA toàn cầu sẽ chạm mốc 19.000 tỷ USD, tương đương 10% GDP toàn cầu vào năm 2033. Đặc biệt, Việt Nam được nhận định là thị trường giàu tiềm năng với kỳ vọng đạt quy mô 70-80 tỷ USD vào năm 2030. Đáng chú ý, nền tảng token hóa tài sản thực (RWA platform) đã được Thủ tướng Chính phủ xác định là sản phẩm trọng điểm trong Chương trình công nghệ blockchain quốc gia theo Quyết định số 2815/QĐ-TTg.
Để hiện thực hóa các mục tiêu đầy tham vọng này, ông Hoàng khẳng định, thị trường RWA cần một sự phát triển đồng bộ giữa khung pháp lý chặt chẽ, hạ tầng thị trường tiên tiến và cơ chế quản trị rủi ro minh bạch. Trong bối cảnh đó, quản trị rủi ro được xem là yếu tố tối quan trọng, không chỉ với nhà đầu tư mà còn với các đơn vị phát hành, sàn giao dịch và cơ quan quản lý.
Quản trị rủi ro: Yếu tố then chốt định hình thị trường RWA
Theo đánh giá của ông Nghiêm Minh Hoàng, các sản phẩm RWA, đặc biệt là những tài sản có tính thanh khoản cao như vàng mã hóa, đang đối mặt với 12 nhóm rủi ro trọng yếu, được phân loại thành ba nhóm chính: Rủi ro tài sản cơ sở, rủi ro cấu trúc tài chính, cùng rủi ro công nghệ và thị trường. 
Ba trụ cột rủi ro và thách thức chính yếu trong hệ sinh thái RWA. Nguồn: VBA
Đầu tiên, về rủi ro tài sản cơ sở, bao gồm các vấn đề liên quan đến lưu ký, sự thiếu minh bạch thực sự trong dự trữ, và quyền sở hữu pháp lý. Việc token hóa tài sản thực khiến các token công bố phụ thuộc hoàn toàn vào bên lưu ký. Hoạt động kiểm toán dự trữ thường chỉ là điểm dừng thời gian, không mang tính xác minh liên tục, tạo ra khoảng trống về thông tin. Bên cạnh đó, người nắm giữ token thường không sở hữu trực tiếp tài sản về mặt pháp lý và phải xếp sau các chủ nợ ưu tiên, làm giảm đáng kể khả năng thu hồi tài sản thực của nhà đầu tư khi đơn vị phát hành đối mặt với phá sản.
Thứ hai, về rủi ro cấu trúc tài chính, các mô hình RWA tiềm ẩn nhiều rủi ro nội tại phức tạp. Quy trình thu tiền trước và mua tài sản sau thường tạo ra một khoảng trống bảo chứng khó nhận biết cho nhà đầu tư. Điều này có thể khiến người mua token vô tình trao cho nhà phát hành quyền quyết định thời điểm mua, dẫn đến sự bất cân xứng về lợi ích. Trong các chu kỳ thị trường tăng giá, rủi ro càng tích tụ khi việc mua tài sản cơ sở bị trì hoãn. Song song đó, rủi ro đạo đức cũng gia tăng nếu dòng vốn không được sử dụng đúng mục đích. Đặc biệt, nguy cơ dự trữ phân đoạn (fractional reserve) có thể xuất hiện khi lượng token phát hành vượt xa giá trị tài sản bảo chứng.
Thứ ba, đối với lớp công nghệ và thị trường, rủi ro không chỉ giới hạn trong hệ thống mà còn mở rộng đến quy trình vận hành. Thanh khoản trên các nền tảng số có thể chỉ mang tính danh nghĩa, không đảm bảo khả năng chuyển đổi liền mạch thành tài sản thực. Các cơ chế đổi trả thường đi kèm với những điều kiện hạn chế, chi phí cao hoặc thời gian chờ đợi kéo dài, gây trở ngại cho nhà đầu tư. Rủi ro về hợp đồng thông minh và sự cố hạ tầng kỹ thuật luôn tiềm ẩn trong quá trình vận hành. Đáng lưu ý, việc đánh giá quá cao vai trò của blockchain có thể dẫn đến sự sai lệch trong nhận định về công nghệ, khi bản thân blockchain chỉ đảm bảo tính toàn vẹn của dữ liệu, chứ không xác minh được tài sản ngoài chuỗi. Bên cạnh đó, khung pháp lý đang trong giai đoạn hoàn thiện cũng là một yếu tố làm gia tăng rủi ro tuân thủ cho các bên tham gia.
Tiến sĩ Kamal Anand, CEO BIGOD, phân tích rằng, yếu tố cốt lõi trong việc token hóa bất kỳ loại tài sản thực nào chính là thiết kế một hệ thống kiểm soát rủi ro đa tầng. Tài sản thực phải được lưu ký riêng biệt và quyền sở hữu cần được xác định rõ ràng, đi kèm với cơ chế kiểm toán và xác minh độc lập để đảm bảo tính minh bạch của dự trữ. Trên nền tảng vững chắc đó, công nghệ blockchain sẽ được ứng dụng để ghi nhận và theo dõi giao dịch, còn lớp ứng dụng tài chính sẽ quyết định khả năng vận hành thực tế của tài sản.
Tiến sĩ Kamal Anand nhấn mạnh: “Thách thức không nằm ở bản thân công nghệ, mà ở khả năng đảm bảo tính xác thực, quy trình kiểm chứng liên tục và kỷ luật vận hành chặt chẽ – những yếu tố tiên quyết kiến tạo niềm tin và mức độ an toàn cho toàn bộ mô hình.”
Tuân thủ quy chuẩn: Chìa khóa kiến tạo vị thế dẫn đầu
Để hài hòa giữa lợi ích tiềm năng, công tác quản trị rủi ro và chiến lược thích ứng trong kỷ nguyên RWA, các chuyên gia đồng thuận rằng cần thiết phải chuẩn hóa quy trình đưa tài sản thực vào hạ tầng số, đặc biệt là các khía cạnh liên quan đến quyền tài sản, lưu ký và kiểm chứng.
Ông Varun Chugh, Cố vấn tài chính BIGOD, nhận định RWA mang lại khả năng giao dịch liên tục, cập nhật giá theo thời gian thực và tham gia vào nhiều hoạt động tài chính linh hoạt hơn so với tài sản vật lý truyền thống. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh đây là sự chuyển đổi về cách thức nắm giữ, chứ không phải là sự thay thế tài sản thực. Ba yếu tố then chốt cần được làm rõ bao gồm: cơ chế lưu ký và kiểm toán minh bạch, tư cách pháp lý rõ ràng của người nắm giữ, và quy trình mua tài sản bảo chứng chặt chẽ.
Từ góc độ thị trường, ông Lương Duy Phước, Giám đốc Phân tích, Công ty Chứng khoán Kafi, đánh giá rằng RWA mở ra một hướng tiếp cận đầy hứa hẹn khi chuyển đổi tài sản thực hoặc quyền đối với tài sản thực lên một hạ tầng giao dịch số minh bạch và linh hoạt. Đặc biệt, khi gắn với các tài sản quen thuộc như vàng, mô hình này đã khơi dậy sự quan tâm đáng kể từ giới đầu tư Việt Nam.
Tuy nhiên, ông Phước khẳng định, yếu tố quyết định không phải là công nghệ mà là năng lực quản trị rủi ro. Đối với nhà đầu tư, rủi ro hàng đầu phát sinh từ việc chưa thấu hiểu đúng bản chất sản phẩm; do đó, thị trường cần đảm bảo mức độ minh bạch tối đa về quyền tài sản, cơ chế bảo chứng và khả năng thanh khoản thực tế. Về phía đơn vị phát hành, thách thức lớn nhất là duy trì niềm tin thị trường, điều này đòi hỏi việc kiểm soát nghiêm ngặt tài sản cơ sở, phương pháp định giá chuẩn xác và quy trình vận hành kỷ luật. Trong khi đó, các định chế tài chính cần xây dựng một khung thẩm định rõ ràng, đủ sức xác định những cơ hội nào phù hợp để tiếp cận và những cơ hội nào cần tiếp tục theo dõi, đánh giá kỹ lưỡng trước khi tham gia.
Tiến sĩ Đỗ Văn Thuật, Giám đốc Giải pháp và Kiến trúc Blockchain, Công ty 1Matrix, nhấn mạnh rằng thách thức cốt lõi nằm ở việc đảm bảo tính xác thực tuyệt đối giữa tài sản thực và dữ liệu được ghi nhận trên chuỗi khối. Bài toán này yêu cầu sự kết hợp đồng bộ giữa các cổng dữ liệu thực (oracle) đáng tin cậy, quy trình kiểm toán độc lập, tiêu chuẩn kỹ thuật chặt chẽ, cùng khả năng đồng bộ hóa giá theo thời gian thực để củng cố vững chắc niềm tin thị trường.
Ông Nguyễn Văn Chinh, Nhà sáng lập DDC Holdings, nhận định rằng, tương tự như thị trường chứng khoán, nhà đầu tư tiếp cận RWA với kỳ vọng vào tiềm năng tăng trưởng của kênh đầu tư mới và một lớp tài sản tương lai. Trong giai đoạn khởi đầu, nhà đầu tư nên hành động thận trọng, bắt đầu với nguồn vốn nhỏ để tích lũy kinh nghiệm thị trường, sau đó hiện thực hóa lợi nhuận khi đạt kỳ vọng để tìm kiếm các cơ hội tiếp theo. Tuy nhiên, ông Chinh nhấn mạnh rằng việc đánh giá chính xác cơ hội và rủi ro là yếu tố then chốt khi tham gia vào một thị trường mới mẻ như RWA.
Tổng kết buổi tọa đàm, các chuyên gia và diễn giả cùng nhất trí rằng, đối với nhà đầu tư trong thị trường tài sản mã hóa nói chung và RWA nói riêng, thách thức lớn nhất là thấu hiểu đúng bản chất sản phẩm, từ đó đòi hỏi sự minh bạch tuyệt đối về quyền tài sản, cơ chế bảo chứng và thanh khoản thực tế. Về phía các đơn vị phát hành, rủi ro chính nằm ở khả năng kiểm soát chặt chẽ tài sản cơ sở, quy trình định giá chuẩn mực và vận hành kỷ luật. Trong khi đó, các định chế tài chính cần thiết lập một khung thẩm định đủ rõ ràng để đánh giá mức độ phù hợp của từng cơ hội và xác định thời điểm tham gia một cách chiến lược.
