Đại dương đóng vai trò tối quan trọng trong việc điều hòa khí hậu toàn cầu bằng cách hấp thụ CO2 và nhiệt lượng dư thừa, hoạt động như một kho chứa carbon khổng lồ. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới công bố đã hé lộ những hệ lụy nghiêm trọng của vi nhựa đối với khả năng này của đại dương. Cụ thể, vi nhựa không chỉ gây xáo trộn đời sống sinh vật biển mà còn giải phóng khí nhà kính khi phân hủy, đồng thời làm suy yếu hiệu quả của "bơm carbon sinh học" bằng cách cản trở khả năng quang hợp của thực vật phù du. Những tác động tích lũy này có nguy cơ biến đại dương từ một kho chứa carbon thành nguồn phát thải, dẫn đến tình trạng ấm lên, axit hóa và suy thoái đa dạng sinh học, đe dọa an ninh lương thực. Nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết của cách tiếp cận toàn diện, trong đó kiểm soát nghiêm ngặt sản xuất vi nhựa là giải pháp then chốt để giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu.
Đại dương đóng vai trò tối quan trọng đối với sự sống trên Trái Đất, đảm nhiệm việc cung cấp khoảng 50% lượng oxy chúng ta hít thở, hấp thụ tới 30% lượng khí CO2 thải ra và lưu giữ 90% lượng nhiệt dư thừa do hiệu ứng nhà kính gây ra. Nhờ vậy, đại dương được mệnh danh là kho chứa carbon khổng lồ nhất hành tinh, giữ vai trò then chốt trong việc kìm hãm đà nóng lên toàn cầu.
Tuy nhiên, một nghiên cứu đột phá vừa được công bố trên Tạp chí Vật liệu nguy hiểm (Journal of Hazardous Materials) đã hé lộ những hệ lụy nghiêm trọng của vi nhựa đối với khả năng điều hòa khí hậu của đại dương. Nhóm nhà khoa học đến từ Đại học Sharjah (UAE) đã tiến hành phân tích sâu rộng 89 công trình khoa học, nhằm tổng hợp một cách toàn diện các bằng chứng hiện hành liên quan đến mối đe dọa từ vi nhựa và sức khỏe đại dương.
Kết quả nghiên cứu chỉ rõ vi nhựa không chỉ gây xáo trộn nghiêm trọng đời sống sinh vật biển mà còn trong quá trình phân hủy, chúng còn giải phóng các khí nhà kính. Đặc biệt đáng lưu tâm, vi nhựa đang làm suy giảm hiệu quả của “bơm carbon sinh học” – một cơ chế tự nhiên đóng vai trò trọng yếu trong việc vận chuyển carbon từ khí quyển xuống các tầng nước sâu.
Nguyên nhân sâu xa được xác định là do vi nhựa cản trở đáng kể khả năng quang hợp của thực vật phù du, những vi sinh vật chủ chốt chịu trách nhiệm sản xuất oxy và hấp thụ CO2. Đồng thời, chúng cũng gây rối loạn quá trình trao đổi chất của động vật phù du, một mắt xích không thể thiếu trong chuỗi thức ăn đại dương.
Ông Ihnsanullah Obaidullah, Phó giáo sư chuyên ngành Công nghệ xử lý nước tích hợp, cảnh báo rằng những tác động tích lũy này trong dài hạn sẽ đẩy đại dương vào tình trạng ấm lên, axit hóa và suy thoái đa dạng sinh học, từ đó trực tiếp đe dọa an ninh lương thực và sự tồn vong của các cộng đồng ven biển trên toàn cầu.
Nếu khả năng hấp thụ CO2 và nhiệt lượng dư thừa bị suy yếu trầm trọng, đại dương có nguy cơ thay đổi vai trò từ một kho chứa carbon khổng lồ thành một nguồn phát thải khí nhà kính đáng lo ngại. Một hiện tượng đáng báo động tương tự đã được quan sát thấy tại nhiều khu rừng mưa nhiệt đới rộng lớn trên thế giới, bao gồm Nam Mỹ, Đông Nam Á và châu Phi.
Công bố nghiên cứu này diễn ra trong bối cảnh cấp bách khi các nhà khoa học đang dự báo năm 2026 sẽ đánh dấu năm thứ tư liên tiếp nhiệt độ toàn cầu vượt quá mức tăng 1,4°C so với kỷ nguyên tiền công nghiệp, tiệm cận ngưỡng 1,5°C mà Thỏa thuận Paris đã đề ra.
Theo Báo cáo năm 2025 của Liên Hợp Quốc, sản lượng nhựa toàn cầu hiện đã vượt mốc 400 triệu tấn mỗi năm, trong đó hơn một nửa thuộc nhóm sản phẩm dùng một lần. Nếu không có các biện pháp kiểm soát hiệu quả, con số này được dự báo có thể tăng gấp ba vào năm 2060.
Mặc dù nhựa vẫn giữ vai trò không thể phủ nhận trong nhiều lĩnh vực quan trọng như hàng không, điện tử và tiêu dùng, các nhà khoa học cảnh báo rằng việc lạm dụng đang tạo ra những rủi ro nghiêm trọng và sâu rộng đối với môi trường sinh thái và an ninh lương thực toàn cầu.
Nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết của một cách tiếp cận toàn diện, bởi lẽ ô nhiễm vi nhựa và biến đổi khí hậu có mối liên hệ mật thiết và không thể tách rời trong giải pháp. Theo nhóm nghiên cứu, việc kiểm soát nghiêm ngặt sản xuất vi nhựa có thể đóng góp đáng kể vào việc giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu.
Trong thời gian tới, nhóm nghiên cứu sẽ tiếp tục đi sâu định lượng một cách chi tiết hơn về tác động của vi nhựa đến hệ thống khí hậu, đồng thời kiến tạo các giải pháp tích hợp nhằm ứng phó một cách hiệu quả và bền vững với thách thức cấp bách này.
