Ô nhiễm không khí tại khu vực đang gây ra hậu quả nghiêm trọng, ước tính 1 triệu ca tử vong sớm hàng năm và tổn thất gần 10% GDP, với mức bụi mịn PM2.5 vượt xa khuyến nghị của WHO. Các nguồn phát thải chính bao gồm việc sử dụng nhiên liệu rắn, quy trình công nghiệp kém hiệu quả, phương tiện giao thông lỗi thời, hoạt động nông nghiệp thiếu bền vững và đốt rác thải thiếu kiểm soát. Ngân hàng Thế giới (WB) đề xuất một "gói giải pháp" tổng thể, liên ngành, tập trung vào chuyển đổi sang công nghệ sạch, điện khí hóa công nghiệp và giao thông, cùng cải thiện quản lý chất thải. Mục tiêu là giảm nồng độ PM2.5 xuống dưới 35 µg/m³ vào năm 2035 thông qua khuôn khổ "4I", đồng thời nhấn mạnh sự hợp tác khu vực là yếu tố then chốt để đạt được cải thiện bền vững.
Ô nhiễm không khí tại khu vực đang gây ra những hậu quả nghiêm trọng, theo cảnh báo từ Ngân hàng Thế giới (WB), với ước tính 1 triệu trường hợp tử vong sớm hàng năm và tổn thất kinh tế lên đến gần 10% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) toàn vùng. Mức độ bụi mịn PM2.5 trung bình hàng năm vượt xa khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) từ 7 đến 20 lần, đẩy sức khỏe của hàng trăm triệu cư dân vào tình trạng báo động cao.
Báo cáo đã chỉ rõ năm nhóm nguồn phát thải chính yếu, bao gồm: việc sử dụng nhiên liệu rắn trong các hoạt động sinh hoạt như nấu nướng và sưởi ấm; các quy trình công nghiệp kém hiệu quả trong việc đốt nhiên liệu hóa thạch và sinh khối; lượng khí thải từ các phương tiện giao thông đã lỗi thời; các hoạt động nông nghiệp thiếu bền vững như đốt rơm rạ, quản lý phân bón và chất thải chăn nuôi chưa tối ưu; cùng với thực trạng đốt rác thải sinh hoạt và thương mại thiếu kiểm soát, diễn ra tràn lan.
WB cũng đưa ra cảnh báo nghiêm trọng về tác động của việc phơi nhiễm PM2.5 ở nồng độ cao, gây tổn thương sâu rộng đến hầu hết các hệ cơ quan trong cơ thể, với cả những hệ lụy cấp tính và mãn tính kéo dài. Đáng chú ý, ô nhiễm không khí làm suy giảm đáng kể sự phát triển thể chất, khả năng nhận thức và thành tích học tập của trẻ em, đồng thời làm trầm trọng thêm gánh nặng y tế cho các cộng đồng nghèo và những nhóm dân cư dễ bị tổn thương nhất.
Theo WB, cuộc khủng hoảng này không thể được giải quyết bằng một giải pháp đơn lẻ. Thay vào đó, cần một “gói giải pháp” tổng thể, mang tính liên ngành, được triển khai đồng bộ. Các giải pháp đề xuất bao gồm: chuyển đổi sang phương pháp nấu ăn sạch bằng điện; hiện đại hóa và điện khí hóa các hệ thống lò hơi, lò nung và nhà máy nhiệt điện; thúc đẩy phát triển giao thông điện và các hình thức giao thông phi cơ giới; cải thiện hiệu quả quản lý các phụ phẩm nông nghiệp và chất thải chăn nuôi; đồng thời tăng cường hoạt động thu gom, phân loại, tái chế và xử lý rác thải một cách toàn diện.
Nhằm hỗ trợ quá trình thực thi, WB đã đề xuất khuôn khổ hành động “4I” bao gồm: Thông tin (Information), Khuyến khích (Incentives), Thể chế (Institutions) và Hạ tầng (Infrastructure). Trọng tâm của nỗ lực này là đạt được mục tiêu đầy tham vọng: giảm nồng độ PM2.5 trung bình hàng năm xuống dưới 35 µg/m³ vào năm 2035, một sáng kiến được biết đến với tên gọi “35 vào năm 35”.
Báo cáo cũng nhấn mạnh rằng ô nhiễm không khí là một thách thức không biên giới, vượt qua mọi ranh giới hành chính hay quốc gia. Do đó, sự hợp tác khu vực với các mục tiêu chung, hệ thống dữ liệu đồng bộ và các cơ chế điều phối dài hạn được xác định là yếu tố then chốt, mang tính quyết định để đạt được sự cải thiện bền vững về chất lượng không khí trên toàn khu vực Nam Á.
