Năm 2025 chứng kiến ô nhiễm không khí gia tăng nghiêm trọng, đặc biệt từ tháng 10 đến tháng 12, với chỉ số AQI tại Hà Nội có lúc đạt mức "rất xấu". Nguyên nhân được xác định là sự kết hợp của yếu tố khách quan như thời tiết sương mù, nghịch nhiệt và yếu tố chủ quan như lưu lượng giao thông tăng, xây dựng, đốt rác tự phát, cùng khí thải công nghiệp.
Trước mắt, Bộ NN&MT đã thiết lập cơ chế giám sát chặt chẽ, yêu cầu báo cáo định kỳ và chỉ đạo các địa phương triển khai các biện pháp ứng phó khẩn cấp như vệ sinh đường phố, kiểm soát công trình xây dựng, cấm đốt chất thải. Chiến lược dài hạn đến năm 2030 tập trung vào bốn trụ cột chính: hoàn thiện chính sách, đầu tư hạ tầng công nghệ, kiểm soát chặt nguồn phát thải lớn (nhất là giao thông) và tăng cường hỗ trợ địa phương, truyền thông, hợp tác quốc tế nhằm cải thiện chất lượng không khí bền vững.
Thứ trưởng nhấn mạnh rằng, năm 2025 chứng kiến sự gia tăng đáng kể của ô nhiễm không khí, đặc biệt trong giai đoạn từ tháng 10 đến tháng 12. Cụ thể, vào ngày 12/12/2025, chỉ số chất lượng không khí (AQI) trung bình ngày tại Hà Nội đã chạm ngưỡng 264, một mức độ “rất xấu” cảnh báo nguy cơ nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng.
Phân tích về căn nguyên tình trạng này, lãnh đạo Bộ NN&MT chỉ ra sự cộng hưởng của cả yếu tố khách quan và chủ quan. Về khách quan, diễn biến thời tiết cuối tháng 11, đầu tháng 12 với sương mù dày đặc và hiện tượng nghịch nhiệt kéo dài đã cản trở nghiêm trọng quá trình khuếch tán các chất ô nhiễm. Về chủ quan, áp lực phát thải tăng vọt do lưu lượng giao thông cuối năm gia tăng, mật độ phương tiện cao; các dự án xây dựng, mở rộng hạ tầng giao thông thiếu biện pháp che chắn, tưới ẩm đầy đủ; tình trạng đốt rác thải, phụ phẩm nông nghiệp tự phát; cùng với lượng khí thải từ hoạt động sản xuất của các làng nghề và khu công nghiệp.
Trước mắt, Bộ NN&MT cam kết thiết lập cơ chế giám sát nghiêm ngặt, với yêu cầu các địa phương báo cáo định kỳ hàng tuần. Cụ thể, trước 11 giờ sáng thứ Sáu mỗi tuần, Bộ sẽ tiến hành tổng hợp dữ liệu, đánh giá diễn biến chất lượng không khí và trình báo cáo Thủ tướng Chính phủ. Tính đến thời điểm hiện tại, cơ quan quản lý đã hoàn thiện 10 báo cáo tuần liên tiếp, đồng thời tiếp tục củng cố mạng lưới quan trắc không khí, tạo nền tảng vững chắc cho các biện pháp điều hành và xử lý kịp thời.
Đối với chiến lược dài hạn, ưu tiên hàng đầu là kiểm soát chặt chẽ các nguồn phát thải. Bộ NN&MT đã ban hành văn bản chỉ đạo các Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh, thành phố khẩn trương triển khai các biện pháp ứng phó, bao gồm tăng cường vệ sinh đường phố, kiểm soát toàn diện 100% các công trình xây dựng, nghiêm cấm mọi hoạt động đốt chất thải ngoài trời; đồng thời rà soát hoạt động sản xuất công nghiệp, khuyến khích các cơ sở cắt giảm công suất trong những thời điểm ô nhiễm không khí lên cao.
Giai đoạn 2026–2030 sẽ chứng kiến sự tập trung vào bốn trụ cột giải pháp lớn nhằm nâng cao công tác quản lý chất lượng không khí. Thứ nhất là hoàn thiện cơ chế, chính sách và củng cố năng lực tổ chức thực hiện. Điều này bao gồm việc xây dựng kế hoạch triển khai Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng không khí; tích cực thực hiện nhiệm vụ của Ban Chỉ đạo quốc gia; rà soát, nghiên cứu sửa đổi các quy định pháp luật liên quan trong Luật Bảo vệ môi trường; đồng thời khẩn trương ban hành lộ trình cụ thể và các quy chuẩn khí thải áp dụng cho xe mô tô, xe gắn máy.
Thứ hai là đẩy mạnh đầu tư vào hạ tầng kỹ thuật và ứng dụng mạnh mẽ các tiến bộ khoa học – công nghệ trong xử lý ô nhiễm môi trường, đặc biệt là đối với vấn đề ô nhiễm không khí.
Thứ ba là tăng cường kiểm soát chặt chẽ các nguồn phát thải quy mô lớn, đặc biệt chú trọng đến khí thải từ phương tiện giao thông đường bộ như ô tô và xe gắn máy.
Thứ tư là tập trung hỗ trợ các địa phương, đẩy mạnh các hoạt động truyền thông nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng, đồng thời mở rộng và tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực bảo vệ môi trường.
Theo đánh giá của lãnh đạo Bộ NN&MT, việc triển khai đồng bộ và hiệu quả các giải pháp nêu trên là một yêu cầu cấp thiết, đóng vai trò then chốt trong việc từng bước cải thiện chất lượng không khí, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững cho các đô thị lớn.
