Tỷ lệ hoàn hàng tại Hoa Kỳ đang tăng cao đáng báo động, với ước tính gần 1 trên 5 đơn hàng trực tuyến sẽ bị trả lại vào năm 2025, gây thiệt hại hàng trăm tỷ USD cho ngành bán lẻ. Làn sóng trả hàng này tạo gánh nặng môi trường lớn do gia tăng bao bì nhựa và chuỗi vận chuyển phức tạp, khiến khoảng một phần ba số hàng hoàn không thể tái bán và thường kết thúc ở bãi chôn lấp. Nguyên nhân chính là sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng, đặc biệt là thế hệ Gen Z với xu hướng mua để thử và thậm chí lạm dụng chính sách hoàn trả.
Chi phí xử lý hàng hoàn "miễn phí" thực chất được tính vào giá bán lẻ, do đó, các nhà bán lẻ đang dần áp dụng phí hoàn hàng và minh bạch hơn về hệ lụy. Để giảm thiểu tác động, các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp cần tập trung giảm hoàn hàng từ đầu, còn người tiêu dùng nên mua sắm có trách nhiệm hơn, bảo quản sản phẩm và hoàn trả kịp thời, tốt nhất là tại cửa hàng.
Tháng Một hằng năm chứng kiến sự bùng nổ của các yêu cầu hoàn tiền tại Hoa Kỳ, ngay sau đỉnh điểm mua sắm mùa lễ hội cuối năm. Để ứng phó với làn sóng hàng hóa trả lại tăng vọt, nhiều nhà bán lẻ buộc phải mở rộng cơ sở hạ tầng tiếp nhận, gia tăng nguồn nhân lực và chịu chi phí xử lý đáng kể. Theo ước tính của Hiệp hội Bán lẻ Quốc gia Mỹ (NRF), tỷ lệ hoàn hàng dự kiến cho các giao dịch trực tuyến vào năm 2025 sẽ đạt 19,3%, có nghĩa là gần 1 trên 5 đơn hàng online sẽ bị trả lại. Trên bình diện toàn ngành bán lẻ, con số này ở mức 15,8%, tương đương với khoảng 850 tỷ USD giá trị doanh thu.
Đằng sau những thống kê ấn tượng về lượng hàng hoàn này là một gánh nặng môi trường ngày càng hiện hữu. Mỗi đơn hàng trực tuyến đều yêu cầu bao bì nhựa, từ túi nilon, màng co cho đến túi khí chống sốc, phần lớn được sản xuất từ nguyên liệu gốc dầu mỏ. Hơn nữa, hành trình của sản phẩm bao gồm nhiều chặng vận chuyển phức tạp: từ kho của người bán, qua các điểm trung chuyển, đến kho phân phối trung tâm, và cuối cùng là chặng giao hàng cuối tới tay người tiêu dùng.
Khi một sản phẩm bị trả lại, toàn bộ quy trình đóng gói và chuỗi vận chuyển phức tạp này sẽ phải lặp lại thêm một lần nữa. Theo đánh giá của Joseph Sarkis, giảng viên chuyên ngành quản lý chuỗi cung ứng tại Viện Bách khoa Worcester, việc hoàn trả một mặt hàng có thể làm gia tăng tác động tiêu cực đến môi trường từ 25% đến 30%.
Thậm chí ngay cả khi hàng hóa đã được trả về kho, không phải tất cả sản phẩm đều có cơ hội được tái trưng bày và bán lại. Rào cản chính nằm ở bài toán chi phí. Đối với những mặt hàng giá trị cao như điện thoại thông minh, các doanh nghiệp sẵn sàng đầu tư chi phí vận chuyển, nhân công kiểm tra, sửa chữa và tái đóng gói để đưa sản phẩm trở lại thị trường. Tuy nhiên, với các mặt hàng có giá trị thấp, điển hình như một chiếc thìa silicon trị giá 6 USD bán qua Amazon, chi phí xử lý hàng hoàn thường vượt quá giá trị của chính sản phẩm đó. Ngoài ra, các sản phẩm đặc thù như đồ bơi hay áo ngực cũng đối mặt với thách thức lớn trong việc tái bán do các yếu tố về vệ sinh và tâm lý e ngại của người tiêu dùng.
Trong những trường hợp không thể sửa chữa hoặc tân trang để tái sử dụng, hàng hóa sẽ được chuyển đến các cơ sở tái chế hoặc trực tiếp đưa ra bãi chôn lấp. Các số liệu thống kê đáng báo động cho thấy, khoảng một phần ba tổng số hàng hoàn không bao giờ có thể tiếp cận được người dùng tiếp theo.
Sự gia tăng tỷ lệ hoàn hàng bắt nguồn từ chính những thay đổi trong hành vi tiêu dùng. Báo cáo “Bức tranh hoàn hàng ngành bán lẻ 2025” do Liên đoàn Bán lẻ Mỹ công bố chỉ ra rằng, gần một nửa số người mua sắm tin rằng việc họ hoàn trả sản phẩm hoàn toàn phù hợp với các chính sách của các sàn thương mại điện tử. Xét về nhân khẩu học, Gen Z – thế hệ sinh từ năm 2007 đến 2012 – thể hiện tỷ lệ hoàn hàng cao nhất. Họ sẵn lòng thử nghiệm các sản phẩm và thương hiệu mới, thậm chí mua cùng lúc nhiều kích cỡ hoặc màu sắc khác nhau để lựa chọn, sau đó chỉ giữ lại một phần nhỏ và trả lại phần còn lại.
Đáng lo ngại hơn, một bộ phận người mua còn có dấu hiệu lạm dụng chính sách hoàn trả, chẳng hạn như mặc đồ một lần rồi trả lại, cố tình gửi sai hàng, hoặc thậm chí trả về hộp rỗng. Khi được khảo sát, hai phần ba số người mua thuộc thế hệ Gen Z cho rằng việc nêu sai lý do hoàn hàng là “có thể chấp nhận được” nếu họ không hài lòng với sản phẩm hoặc phải đối mặt với các chính sách đổi trả nghiêm ngặt từ nhà bán lẻ.
Tuy nhiên, về bản chất kinh tế, ít khi người bán là bên chịu thiệt hại cuối cùng. Theo phân tích của Christopher Faires, trợ lý giáo sư logistics và quản lý chuỗi cung ứng tại Đại học Georgia Southern, mọi chi phí phát sinh từ việc kiểm tra, sửa chữa, đóng gói và vận chuyển hàng hoàn đều được tính vào giá bán lẻ cuối cùng. Điều này hàm ý rằng chính sách “miễn phí hoàn hàng” trên thực tế không hề miễn phí, mà người tiêu dùng đang gián tiếp chi trả các chi phí này thông qua giá thành sản phẩm.
Để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường, các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp cần minh bạch hơn về chi phí và hệ lụy môi trường của quy trình hoàn hàng, thay vì chỉ tập trung vào mô tả sản phẩm. Amazon gần đây đã bắt đầu áp dụng phí hoàn hàng trong một số trường hợp nhất định. Theo NRF, 72% nhà bán lẻ đã triển khai tính phí cho một số tùy chọn trả hàng, lý do chủ yếu là chi phí vận chuyển tăng cao và tình trạng gian lận thương mại điện tử ngày càng phổ biến. Mặc dù giúp bảo vệ lợi nhuận, nhiều doanh nghiệp thừa nhận rằng biện pháp này có thể dẫn đến gia tăng khiếu nại và tiềm ẩn nguy cơ mất khách hàng.
Về phía người mua, các chuyên gia tin rằng những hành động nhỏ cũng có thể tạo nên sự khác biệt lớn. Việc bảo quản sản phẩm cẩn thận, tái sử dụng bao bì khi trả hàng và thực hiện việc hoàn trả trong thời gian sớm nhất sẽ tối ưu hóa khả năng sản phẩm được tái bán. Thời điểm hoàn hàng cũng đóng vai trò then chốt: một chiếc áo len màu đỏ sẽ dễ bán lại hơn nhiều nếu được trả trước Giáng sinh thay vì sau kỳ nghỉ lễ.
Bên cạnh đó, mua sắm trực tiếp tại các cửa hàng vật lý thường ghi nhận tỷ lệ hoàn hàng thấp hơn đáng kể so với mua sắm trực tuyến. Trong trường hợp cần trả hàng, việc mang sản phẩm đến cửa hàng thay vì gửi qua dịch vụ vận chuyển giúp hàng hóa nhanh chóng được tái trưng bày, từ đó gia tăng cơ hội bán lại và giảm lượng rác thải ra môi trường.
Các chuyên gia nhấn mạnh rằng giải pháp bền vững nhất vẫn là tập trung vào việc giảm thiểu hoàn hàng ngay từ giai đoạn đầu. Thói quen mua nhiều để thử rồi trả lại không chỉ gây lãng phí tài nguyên một cách nghiêm trọng, mà còn thiếu bền vững cả về khía cạnh môi trường lẫn kinh tế trong dài hạn.
