Hà Nội liên tục đứng trong nhóm 10 thành phố ô nhiễm nhất toàn cầu với nồng độ bụi mịn PM2.5 ở mức "báo động đỏ", gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng. Nguyên nhân chính được xác định là từ hệ thống giao thông (đặc biệt là xe máy cũ), hoạt động công nghiệp, xây dựng, nông nghiệp (đốt phụ phẩm), ô nhiễm từ các tỉnh lân cận và tỷ lệ xử lý nước thải thấp.
Các chuyên gia nhấn mạnh cần có giải pháp tổng hợp, toàn diện để ngăn chặn phát thải từ gốc, không thể trông chờ vào giải pháp đơn lẻ. Thành phố đang triển khai lắp đặt trạm quan trắc, sử dụng drone giám sát, siết chặt thanh tra và xử phạt các hành vi gây ô nhiễm. Để đạt được "bầu trời xanh", cần quyết tâm chính trị mạnh mẽ, sự chung tay của toàn xã hội và một lộ trình dài hạn 10-20 năm với các giải pháp như điện hóa phương tiện, mở rộng giao thông công cộng và ứng dụng công nghệ xử lý tiên tiến.
Kể từ đầu mùa đông, Hà Nội đã liên tục ghi nhận vị trí đáng báo động trong danh sách 10 thành phố ô nhiễm nhất toàn cầu. Sự kết hợp giữa không khí lạnh khô, hiện tượng nghịch nhiệt và mật độ hoạt động đô thị dày đặc đã khiến nồng độ bụi mịn PM2.5 tích tụ, hình thành lớp sương mù dày đặc bao trùm, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng.
Vấn nạn ô nhiễm môi trường từ lâu đã trở thành thách thức “nan giải” đối với Thủ đô Hà Nội. Sự biến đổi khí hậu, tốc độ tăng trưởng kinh tế cùng áp lực đô thị hóa không ngừng đã đẩy môi trường vào tình trạng chịu nhiều tác động tiêu cực. Do đó, các chiến lược cải thiện chất lượng không khí đòi hỏi tính linh hoạt cao, liên tục được điều chỉnh và cập nhật theo diễn biến thực tế, nhằm hiện thực hóa khát vọng về một “bầu trời xanh” trong lành cho thành phố.
Theo Tiến sĩ Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam, tình hình ô nhiễm không khí tại Hà Nội đang ở mức “báo động đỏ”. Trong vòng 11 tháng của năm 2025, thành phố đã chứng kiến nhiều ngày nồng độ bụi mịn PM2.5 vượt xa các ngưỡng cảnh báo xấu và rất xấu.
Ông Tùng phân tích, nguyên nhân hàng đầu gây ô nhiễm tại các đô thị lớn, đặc biệt là Hà Nội, nằm ở hệ thống giao thông trong khu vực nội đô và các tuyến quốc lộ. Các nguồn phát thải chủ yếu bao gồm khí thải từ ô tô và xe máy sử dụng xăng, bụi đường, và bụi phát sinh từ sự ma sát của má phanh. Đáng chú ý, một chiếc xe máy đời cũ có khả năng thải ra lượng CO₂ và bụi mịn cao gấp 10-20 lần so với một chiếc ô tô đạt tiêu chuẩn Euro. Với hàng triệu phương tiện xe máy lưu thông hàng ngày, mỗi ống xả đều trở thành một điểm phát thải siêu nhỏ, góp phần đáng kể vào bức tranh ô nhiễm.
Ngoài lĩnh vực giao thông, các hoạt động công nghiệp, xây dựng, nông nghiệp, việc đốt phụ phẩm và cả những nguồn ô nhiễm từ các tỉnh lân cận cũng đang tạo ra áp lực khổng lồ. Tỷ lệ thu gom và xử lý nước thải sinh hoạt vẫn còn ở mức thấp; nhiều cụm công nghiệp, làng nghề và cơ sở tái chế chưa trang bị hệ thống xử lý đạt chuẩn, dẫn đến tình trạng sông hồ và nguồn nước ngầm tiếp tục bị suy thoái nghiêm trọng.
Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Thị Kim Chi từ Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam chỉ rõ rằng, mặc dù Hà Nội sở hữu số lượng làng nghề lớn nhất khu vực, song mức độ đầu tư cho công tác xử lý ô nhiễm tại đây vẫn chưa tương xứng. Tình trạng này đã kéo theo hệ quả là các nguồn phát thải tiếp diễn không ngừng.
Mức độ ô nhiễm đã hiện hữu một cách rõ rệt, đến nỗi người dân có thể trực tiếp cảm nhận qua thị giác và hơi thở của mình. Trong những ngày gần đây, không khí trở nên “ngột ngạt”, khiến việc phân biệt giữa sương mù tự nhiên và bụi mịn vào buổi sáng sớm trở nên khó khăn. Hệ quả là số lượng người gặp các triệu chứng về hô hấp gia tăng đáng kể, đồng thời các ca bệnh liên quan cũng có chiều hướng tăng cao.
Các chuyên gia môi trường đồng thuận nhận định rằng, để giải quyết triệt để vấn đề, cần tập trung ngăn chặn phát thải từ gốc, xác định chính xác các điểm nóng và ưu tiên can thiệp dựa trên mức độ nghiêm trọng. Tiến sĩ Tùng nhấn mạnh rằng các giải pháp phải mang tính tổng hợp, toàn diện, không thể trông chờ vào “cây đũa thần” đơn lẻ. Ông đề xuất các hướng đi chiến lược được đúc rút từ kinh nghiệm quốc tế như: ứng dụng chuyển đổi số để đẩy mạnh chuyển đổi xanh, mở rộng mạng lưới giao thông công cộng, điện hóa các phương tiện di chuyển, triển khai các vùng phát thải thấp, áp dụng công nghệ xử lý tiên tiến và phát triển cơ chế tín chỉ carbon.
Bà Nguyễn Thị Thiên Phương, Phó Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), thông tin rằng đơn vị đang phối hợp chặt chẽ với Hà Nội và các tỉnh lân cận để triển khai lắp đặt tối thiểu 50 trạm quan trắc không khí sử dụng công nghệ cảm biến, với tiềm năng mở rộng lên đến 125 điểm. Dữ liệu thu thập được từ hệ thống này sẽ đóng vai trò then chốt trong việc định vị chính xác các khu vực ô nhiễm nghiêm trọng.
Trong giai đoạn sắp tới, Cục Viễn thám Quốc gia sẽ ứng dụng thiết bị bay không người lái (drone) để tăng cường giám sát các hoạt động đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp và kiểm soát bụi phát sinh từ các công trường xây dựng. Cùng với đó, công tác thanh tra và xử phạt các hành vi gây ô nhiễm sẽ được siết chặt, bao gồm: xả thải công nghiệp trái phép, phương tiện vận tải hàng hóa không đảm bảo tiêu chuẩn và việc đốt chất thải vi phạm quy định.
Bà Thiên Phương nhấn mạnh rằng kinh nghiệm từ Bắc Kinh (Trung Quốc) đã minh chứng rõ ràng: vấn đề ô nhiễm không khí không thể được giải quyết chỉ bởi nỗ lực đơn lẻ của một ngành hay một địa phương. Để đạt được sự thay đổi tận gốc từ các nguồn phát thải, cần có quyết tâm chính trị mạnh mẽ và sự chung tay đồng lòng của toàn xã hội. Đây là một bài toán phức tạp đòi hỏi một lộ trình dài hạn, có thể kéo dài từ 10 đến 20 năm.
