Một nghiên cứu của GreenU cho thấy ô nhiễm nhựa tại Việt Nam đang gây ra những hệ lụy nghiêm trọng cho hệ sinh thái và sinh kế, với ước tính 80% rác thải nhựa đổ ra đại dương bắt nguồn từ đất liền, tổng cộng hơn 558.000 tấn mỗi năm. Tình trạng này đe dọa các hệ sinh thái thiết yếu như rạn san hô, rừng ngập mặn và nguồn lợi thủy sản, đồng thời vi nhựa đã thâm nhập sâu vào chuỗi thực phẩm, gây nguy cơ cho sức khỏe con người. Các khu vực như Đồng bằng sông Hồng, sông Cửu Long và dải ven biển miền Trung là những "điểm nóng" chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Báo cáo đề xuất ba nhóm giải pháp chiến lược: kiểm soát nguồn phát thải, đẩy mạnh chuyển đổi xanh cho các ngành kinh tế biển và tăng cường bảo tồn, phục hồi hệ sinh thái. Các chuyên gia nhấn mạnh sự cần thiết của một cách tiếp cận đa chiều, tích hợp và phối hợp đa bên để đạt hiệu quả cao.
Một nghiên cứu chuyên sâu do nhóm GreenU tiến hành, với sự hỗ trợ tài chính từ Chính phủ Canada, đã phác họa bức tranh toàn cảnh về những hệ lụy của ô nhiễm nhựa đối với các hệ sinh thái và sinh kế tại Việt Nam.
Điểm nhấn quan trọng từ báo cáo cho thấy, ước tính 80% lượng rác thải nhựa đổ ra đại dương bắt nguồn từ các hoạt động trên đất liền. Dòng chảy liên tục này, chủ yếu qua hệ thống sông ngòi, kênh rạch từ các khu đô thị, công nghiệp và sản xuất, đang tạo áp lực cực lớn lên các hệ sinh thái ven bờ biển.
Báo cáo đã thực hiện phân tích chuyên sâu bằng cách tích hợp dữ liệu về dòng chảy nhựa với các Khu vực Đa dạng Sinh học Trọng yếu (KBA) cùng các chỉ số kinh tế – xã hội, từ đó khoanh vùng những “điểm nóng” chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Các hệ sinh thái thiết yếu như rạn san hô, rừng ngập mặn, nguồn lợi thủy sản và ngành du lịch ven biển đang đứng trước nguy cơ suy thoái nghiêm trọng, kéo theo những tác động trực tiếp đến đời sống của cộng đồng phụ thuộc vào các nguồn tài nguyên thiên nhiên này.
Nghiên cứu không chỉ giới hạn trong phạm vi quốc gia mà còn làm rõ thực trạng rác thải nhựa di chuyển xuyên biên giới, gây gia tăng nguy cơ suy thoái sinh cảnh và đồng thời phơi bày những lỗ hổng trong khung chính sách quản lý hiện hành. Các chuyên gia đã đặc biệt nhấn mạnh sự cần thiết của một cách tiếp cận đa chiều và tích hợp, kết nối chặt chẽ giữa việc kiểm soát ô nhiễm nhựa, bảo tồn đa dạng sinh học và các chiến lược ứng phó với biến đổi khí hậu.
Theo thông tin từ đại diện GreenU, tình trạng ô nhiễm nhựa tại Việt Nam đang diễn biến phức tạp và lan rộng. Ước tính trung bình mỗi ngày có khoảng 1.531 tấn nhựa bị thất thoát vào môi trường, tổng cộng hơn 558.000 tấn mỗi năm. Mối lo ngại đặc biệt là sự hiện diện phổ biến của vi nhựa, đã được phát hiện trong nhiều môi trường trọng yếu như sông, cửa sông, rừng ngập mặn, các rạn san hô và trầm tích ven biển.
Đặc biệt nghiêm trọng hơn, vi nhựa đã thâm nhập sâu vào chuỗi thực phẩm, hiện diện trong nhiều loài thủy sản quen thuộc như tôm, cá và các loại nhuyễn thể, từ đó gia tăng nguy cơ tác động tiêu cực đến sức khỏe con người.
Báo cáo đã chỉ rõ các khu vực chịu rủi ro cao bao gồm Đồng bằng sông Hồng, Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, Đồng bằng sông Cửu Long và toàn bộ dải ven biển miền Trung. Đáng chú ý, các khu bảo tồn nằm ở vùng cửa sông đang phải hứng chịu áp lực kép: vừa từ nguồn thải nội tại, vừa từ lượng rác trôi dạt từ thượng nguồn đổ về.
Xét về khía cạnh sinh thái, ô nhiễm nhựa gây ra vô vàn hệ lụy nghiêm trọng như hiện tượng sinh vật biển mắc kẹt, nuốt phải mảnh vụng nhựa hoặc chịu ảnh hưởng từ các chất hóa học độc hại. Một điểm đáng báo động là san hô khi tiếp xúc với rác nhựa có nguy cơ mắc bệnh tăng lên gần 20 lần, đồng thời, rừng ngập mặn cũng đối mặt với sự suy giảm khả năng hấp thụ carbon do sự tích tụ của nhựa trong trầm tích.
Đối diện với thực trạng cấp bách này, báo cáo đã đề xuất ba nhóm giải pháp chiến lược: Thứ nhất, kiểm soát chặt chẽ nguồn phát thải ngay từ giai đoạn đầu; Thứ hai, đẩy mạnh quá trình chuyển đổi xanh cho các ngành kinh tế biển then chốt như ngư nghiệp và du lịch; Và thứ ba, tăng cường các nỗ lực bảo tồn và phục hồi hệ sinh thái dựa trên nền tảng khoa học vững chắc cùng sự tham gia tích cực của cộng đồng.
Các chuyên gia đều đồng thuận nhấn mạnh rằng, việc triển khai các giải pháp một cách đồng bộ và đòi hỏi sự phối hợp đa bên là yếu tố then chốt để đạt được hiệu quả cao trong công cuộc kiểm soát ô nhiễm nhựa, từ đó mở đường cho một tương lai phát triển bền vững song hành với bảo tồn thiên nhiên.
